Fa'ama'i pipisi e feavea'i e namu: fa'amata'u ma puipuiga
O namu o nisi ia o manu e sili ona mata'utia i le lalolagi. O a latou u e feavea'i ai le tele o fa'ama'i mata'utia, ma i'u ai i le faitau selau afe o maliu i le lalolagi atoa i tausaga ta'itasi. E tusa ai ma fuainumera, o fa'ama'i e feavea'i e namu (e pei o le malaria ma le fiva dengue) e a'afia ai le silia ma le selau miliona o tagata, ma avea ai ma lamatiaga tele i le soifua maloloina lautele. O lenei tusiga o le a fa'alauiloa atu ai fa'ama'i pipisi autu e feavea'i e namu, o latou auala e feavea'i ai, ma auala e puipuia ai ma pulea ai.
I. E fa'apefea ona fa'asalalauina e namu fa'ama'i?
E feaveaʻi e namu siama (vairasi, parasite, ma isi mea faapena) mai tagata poʻo manu ua aʻafia i tagata soifua maloloina e ala i le mitiina o le toto. O le faagasologa o le feaveaʻi e aofia ai:
- U'u o se tagata ua a'afiaE mānava e le namu le toto o loʻo iai le siama.
- Fa'ateleina o siama i totonu o le namuE tupu le siama po'o le parasite i totonu o le namu (e pei o le Plasmodium e fa'amae'a lona ta'amilosaga ola i totonu o le namu Anopheles).
- Fesiitaiga i se 'au'aunaga fouA toe u e le namu, e ulu atu le siama i le tino e ala i le faua.
E eseese ituaiga namu e feaveaʻi faʻamaʻi eseese, e pei o:
- Aedes aegypti– Dengue, Chickpea, Zika, Fiva Samasama
- Namu Anopheles– Malaria
- Namu Culex– Vairasi o le West Nile, Japanese Encephalitis
II. Fa'ama'i Pipisi Tetele e Fe'avea'i e Namu
(1) Fa'ama'i pipisi
- Fiva Dengue
- Fa'ama'i pipisiVairasi Dengue (4 serotypes)
- Fa'ailogaFiva tele, tiga o le ulu, tiga o maso; e ono oo atu ai i le tafe toto po o le te'i.
- O itulagi e masani ai: Nofoaga e ola i le teropika ma le teropika (Asia i Sautesasae, Amerika Latina).
- Fa'ama'i o le Zika
- LamatiagaO faʻamaʻi pipisi i fafine maʻitaga e mafai ona mafua ai le microcephaly i pepe; e fesoʻotaʻi ma faʻaletonu o neula.
-
Fiva Chikungunya
- Mafua'agaVairasi Chikungunya (CHIKV)
- Ituaiga autū o namuAedes aegypti, Aedes albopictus
- Fa'ailogaFiva maualuga, tiga ogaoga o so'oga (e ono tumau mo ni nai masina).
4.Fiva Samasama
- Fa'ailogaFiva, samasama, tafe toto; maualuga le fua faatatau o le oti (e maua le tui puipui).
5.Fa'ama'i o le Encephalitis Iapani
- Veketo:Culex tritaeniorhynchus
- Fa'ailoga: Encephalitis, maualuga le fua faatatau o le oti (e taatele i nuu i tua o Asia).
(2) Fa'ama'i Parasitika
- Malaria
- Fa'ama'i pipisi: Parasiute o le Malaria (Plasmodium falciparum e sili ona mataʻutia)
- Fa'ailoga: Malulu i nisi taimi, fiva maualuga, ma le anemia. E tusa ma le 600,000 maliu i tausaga taʻitasi.
- Filariasis Lymphatic (Elephantiasis)
- Fa'ama'i pipisi: Anufe filarial (Wuchereria bancrofti,Brugia Malayi)
- Fa'ailoga: Fa'aleagaina o le lymphatic, e mafua ai le fulafula o vae po'o itutino sa.
III. E fa'apefea ona puipuia fa'ama'i e feavea'i e namu?
- Puipuiga o le Tagata Lava Ia
- Faaaoga le mea e tete'e ai namu (o lo'o iai le DEET po'o le picaridin).
- Ia oofu i lavalava lima uumi ma fa'aaoga upega namu (aemaise lava o namu ua togafitia i vaila'au e tete'e ai i le malaria).
- 'Alo'ese mai le alu i fafo i le vaitau o namu (afiafi ma vaveao).
- Pulea o le Siosiomaga
- Aveese vai e tu (e pei o totonu o ulo fugālaau ma pa'u ta'avale) e puipuia ai le fa'atupuina o namu.
- Fa'asusu vaila'au e fa'amate ai iniseti i lou nu'u pe fa'aaoga ni vaila'au e fa'atonutonu ai namu (e pei o le tausiga o i'a).
- Tui puipuia
- E lelei tele tui puipui mo le fiva samasama ma le encephalitis Iapani.
- E maua le tui puipui o le fiva dengue (Dengvaxia) i nisi o atunuu, ae e faʻatapulaʻaina lona faʻaaogaina.
IV. Luʻitau Faʻalelalolagi i le Puleaina o Faʻamaʻi
- Suiga o le tauO loʻo salalau atu faʻamaʻi e feaveaʻi e namu i itulagi e le vevela tele (e pei o le dengue i Europa).
- Tete'e i vaila'au fa'asaina iniseti: Ua amata ona tete'e namu i vaila'au masani e fa'amate ai iniseti.
- Tapula'a o tui puipuiE iai sina aogā o le tui puipui o le Malaria (RTS,S); e manaʻomia ni fofo sili atu.
Faaiuga
O faʻamaʻi e feaveaʻi e namu o loʻo avea pea ma faʻamataʻu tele i le soifua maloloina o le lalolagi atoa, aemaise lava i itulagi o le teropika. O le puipuiga lelei—e ala i le puleaina o namu, tui puipui, ma faiga faʻalesoifua maloloina lautele—e mafai ona faʻaitiitia ai faʻamaʻi pipisi. O le galulue faʻatasi faʻavaomalo, faʻafouga faʻatekonolosi, ma le malamalama o tagata lautele o mea taua ia i le tau faasaga i nei faʻamaʻi i le lumanaʻi.
Falema'i o BaysenE taulaʻi pea i metotia faʻamaonia e faʻaleleia atili ai le tulaga lelei o le olaga. Ua matou atiaʻe ni faʻavae tekonolosi e 5 - Latex, colloidal gold, Fluorescence Immunochromatographic Assay, Molecular, Chemiluminescence Immunoassay. Ua ia i matouSu'ega vave a le Den-NS1, Su'ega vave o le Den-IgG/IgM, Su'ega vave o le Dengue IgG/IgM-NS1 Combo, Su'ega vave a le Mal-PF, Su'ega vave o le Mal-PF/PV, Su'ega vave o le Mal-PF/PAN mo le vave suʻesuʻeina o nei faʻamaʻi pipisi.
Taimi na lafoina ai: Aokuso-06-2025






