Sebakeng se rarahaneng sa bongaka ba sejoale-joale, tlhahlobo e bonolo ea mali hangata e na le senotlolo sa ho kenella kapele le ho pholosa maphelo. Har'a tsena, teko ea Alpha-fetoprotein (AFP) e hlahella e le sesebelisoa sa bohlokoa, se nang le mahlakore a mangata seo bohlokoa ba sona bo qalang ho tloha ho lekola nts'etsopele ea lesea le sa tsoa emoloa ho ea ho loants'a kankere ho batho ba baholo.
Ka mashome a lilemo, tlhahlobo ea AFP e bile lejoe la bohlokoa la tlhahlobo ea pelehi. Joaloka protheine e hlahisoang ke sebete sa lesea le sa tsoa emoloa, maemo a AFP maling a mosali oa moimana le mokelikeli oa amniotic a fana ka fensetere ea bohlokoa ka popelong. Ha e kopantsoe le phanele e pharaletseng ea tlhahlobo, tlhahlobo ea AFP, eo hangata e etsoang pakeng tsa libeke tse 15 le tse 20 tsa boimana, ke mokhoa o matla, o sa hlaseleng oa ho lekola kotsi ea likoli tse tebileng tsa tsoalo. Maemo a phahameng ka mokhoa o sa tloaelehang a ka bontša kotsi e eketsehileng ea likoli tsa methapo ea kutlo, joalo ka spina bifida kapa anencephaly, moo boko kapa mokokotlo o sa holeng hantle. Ka lehlakoreng le leng, maemo a tlase a ka bontša kotsi e phahameng ea ho se tloaelehe ha chromosome, ho kenyeletsoa le Down syndrome. Sistimi ena ea temoso ea pele e lumella bafani ba tlhokomelo ea bophelo ho fa batsoali liteko tse ling tsa tlhahlobo, boeletsi le monyetla oa ho itokisetsa tlhokomelo e khethehileng, e leng se etsang hore e be karolo ea bohlokoa ea tlhokomelo e nang le boikarabelo ea pelehi.
Leha ho le jwalo, bohlokwa ba tlhahlobo ya AFP bo fetela hole le kamore ya pelehi. Ka phetoho e kgahlehang, protheine ena ya lesea le sa tswa tswa e hlaha hape e le biomarker e matla mmeleng wa motho e moholo, moo boteng ba yona e leng letshwao le lekgubedu. Bakeng sa dingaka tsa gastroenterology le dingaka tsa kankere, tlhahlobo ya AFP ke sebetsa se ka pele ntweng kgahlanong le kankere ya sebete, haholoholo Hepatocellular Carcinoma (HCC).
Ho batho ba nang le mafu a sa foleng a sebete a kang cirrhosis kapa hepatitis B le C, ho beha leihlo maemo a AFP khafetsa ho ka pholosa bophelo. Boemo bo ntseng bo eketseha ba AFP sechabeng sena se kotsing e kholo hangata bo sebetsa e le sesupo sa pele sa nts'etsopele ea hlahala, e leng se etsang hore ho be le lithuto tsa litšoantšo tse nakong tse kang li-ultrasound kapa li-CT scan bakeng sa netefatso. Sena se lumella ho kenella mohatong oa pele haholo, o ka phekolehang haholoanyane oa lefu lena, se ntlafatsa haholo menyetla ea ho pholoha. Ho feta moo, teko ha se feela bakeng sa tlhahlobo. Bakeng sa bakuli ba seng ba ntse ba phekoloa bakeng sa HCC, litekanyo tsa AFP tse latellanang li sebelisoa ho beha leihlo katleho ea phekolo le ho hlahloba hore na kankere e khutla hape.
Tšebeliso ea teko ena e boetse e atolohela ho hlahlobeng le ho laola lihlahala tsa lisele tsa kokoana-hloko, tse kang tse fumanoang maeeng a bomme kapa matsoeleng. Boemo bo phahameng ba AFP ho monna ea nang le boima ba matsoele, mohlala, bo supa ka matla mofuta o itseng oa kankere, e leng se tataisang liqeto tsa kalafo ho tloha qalong.
Ho sa tsotellehe matla a eona, litsebi tsa bongaka li hatisa hore tlhahlobo ea AFP ha se sesebelisoa sa tlhahlobo se ikemetseng. Liphetho tsa eona li lokela ho hlalosoa ho latela moelelo—ho nahanoa ka lilemo tsa mokuli, boemo ba bophelo bo botle, le hammoho le liteko tse ling. Liphetho tse fosahetseng le tse mpe li ka hlaha. Leha ho le joalo, bohlokoa ba eona bo ke ke ba latoloa.
Qetellong, teko ea AFP e kenyelletsa molao-motheo oa meriana e thibelang le e thibelang mafu. Ho tloha ho sireletseng bophelo bo botle ba moloko o latelang ho isa ho faneng ka temoso ea bohlokoa ea pele khahlanong le mofetše o mabifi, tlhahlobo ena ea mali e feto-fetohang e ntse e le tšiea ea meriana ea tlhahlobo. Tšebeliso ea eona e tsoelang pele le e nang le tsebo mosebetsing oa bongaka ke bopaki ba bohlokoa ba eona bo sa feleng ba ho sireletsa le ho boloka bophelo bo botle ba batho.
Nako ea poso: Mphalane-10-2025





