Izifo ezithathelwanayo ezithwalwa omiyane: izinsongo kanye nokuvimbela

Omiyane_2023_Ibhena_Lewebhu

Omiyane baphakathi kwezilwane eziyingozi kakhulu emhlabeni. Ukulunywa kwabo kudlulisa izifo eziningi ezibulalayo, okuholela ekufeni kwabantu abangamakhulu ezinkulungwane emhlabeni wonke minyaka yonke. Ngokwezibalo, izifo ezithwalwa omiyane (njengemalariya kanye nomkhuhlane we-dengue) zithinta abantu abangaphezu kwezigidi ezingamakhulu, okubangela usongo olukhulu empilweni yomphakathi. Lesi sihloko sizokwethula izifo ezithathelwanayo ezithwalwa omiyane, izindlela zazo zokudlulisela, kanye nezinyathelo zokuvimbela nokulawula.


I. Omiyane Basakaza Kanjani Izifo?

Omiyane badlulisela izifo (amagciwane, izimuncagazi, njll.) kubantu noma ezilwaneni ezinegciwane baye kubantu abaphilile ngokumunca igazi. Inqubo yokudlulisela ihlanganisa:

  1. Ukulunywa umuntu onegciwane: Umiyane uphefumula igazi eliqukethe igciwane.
  2. Ukwanda kwe-pathogen ngaphakathi komiyane: Igciwane noma i-parasite ikhula ngaphakathi komiyane (isib., i-Plasmodium iqeda umjikelezo wayo wokuphila ngaphakathi komiyane i-Anopheles).
  3. Ukudluliselwa kumphathi omusha: Uma umiyane uphinda uluma, igciwane lingena emzimbeni ngamathe.

Izinhlobo ezahlukene zomiyane zidlulisela izifo ezahlukene, njenge:

 

  • I-Aedes aegypti– I-Dengue, i-Chikv, i-Zika, i-Yellow Fever
  • Omiyane be-Anopheles– Umalaleveva
  • Omiyane baseCulex– Igciwane laseNtshonalanga yeNayile, i-Encephalitis yaseJapan

II. Izifo Ezinkulu Ezithelelanayo Ezithwalwa Omiyane

(1) Izifo Ezibangelwa Amagciwane

  1. Umkhuhlane weDengue
    • I-Pathogen: Igciwane le-dengue (ama-serotypes amane)
    • Izimpawu: Umkhuhlane omkhulu, ikhanda elibuhlungu kakhulu, ubuhlungu bemisipha; kungase kuqhubekele ekubeni ukopha noma ukushaqeka.
    • Izindawo ezivame kakhuluIzindawo zaseTropical kanye nezindawo ezishisayo (eNingizimu-mpumalanga ye-Asia, eLatin America).
  2. Isifo Segciwane iZika
    • Ingozi: Ukutheleleka kwabesifazane abakhulelwe kungabangela i-microcephaly ezinganeni; kuhlotshaniswa nezinkinga zezinzwa.
  3. Umkhuhlane weChikungunya

    • Imbangela: Igciwane le-Chikungunya (CHIKV)
    • Izinhlobo eziyinhloko zomiyane: Aedes aegypti, Aedes albopictus
    • Izimpawu: Umkhuhlane ophakeme, ubuhlungu obukhulu bamalunga (obungase buhlale izinyanga eziningana).

4.Umkhuhlane Ophuzi

    • Izimpawu: Umkhuhlane, i-jaundice, ukopha; izinga eliphezulu lokufa (kukhona umjovo).

5.I-Encephalitis yaseJapan

    • Ivektha:I-Culex tritaeniorhynchus
    • Izimpawu: I-Encephalitis, izinga eliphezulu lokufa (elivame kakhulu ezindaweni zasemakhaya zase-Asia).

(2) Izifo Ezibangelwa Yizinambuzane

  1. Umalaleveva
    • I-Pathogen: I-parasite ye-malaria (i-Plasmodium falciparum iyona ebulala kakhulu)
    • Izimpawu: Ukugodola ngezikhathi ezithile, umkhuhlane ophakeme, kanye nokuntuleka kwegazi emzimbeni. Cishe abantu abangu-600,000 bafa minyaka yonke.
  2. I-Filariasis ye-Lymphatic (i-Elephantiasis)

    • I-Pathogen: Izimpethu ze-Filarial (I-Wuchereria bancrofti,Brugia malayi)
    • Izimpawu: Ukulimala kwe-lymphatic, okuholela ekuvuvukeni kwezitho noma kwezitho zangasese.

III. Ungazivimbela kanjani izifo ezithwalwa omiyane?

  1. Ukuvikelwa Komuntu Siqu
    • Sebenzisa isixosha omiyane (esiqukethe i-DEET noma i-picaridin).
    • Gqoka izingubo ezinemikhono emide futhi usebenzise amanethi omiyane (ikakhulukazi lawo aphathwe ngesibulala-zinambuzane esilwa nomalaleveva).
    • Gwema ukuphuma ngesikhathi somiyane (ukushona kwelanga nokusa).
  2. Ukulawulwa Kwemvelo
    • Susa amanzi amile (isib., ezitsheni zezimbali nasemathayini) ukuze uvimbele ukuzala komiyane.
    • Futha izibulala-zinambuzane emphakathini wakho noma sebenzisa indlela yokulawula izinto eziphilayo (isib. ukukhulisa izinhlanzi ezifuywayo).
  3. Ukugoma
    • Imithi yokugomela i-yellow fever kanye ne-Japanese encephalitis iyimithi yokuvimbela ephumelelayo.
    • Umuthi wokugomela umkhuhlane we-dengue (i-Dengvaxia) uyatholakala kwamanye amazwe, kodwa ukusetshenziswa kwawo kulinganiselwe.

IV. Izinselele Zomhlaba Wonke Ekulawulweni Kwezifo

  • Ukushintsha kwesimo sezulu: Izifo ezithwalwa omiyane zisakazekela ezindaweni ezinesimo sezulu esipholile (isb., udenga eYurophu).
  • Ukumelana nezibulala-zinambuzane: Omiyane baqala ukumelana nemithi yokubulala izinambuzane evamile.
  • Imikhawulo yokugoma: Umuthi wokugomela umalaleveva (RTS,S) usebenza kahle ngokwengxenye; kudingeka izixazululo ezingcono.

Isiphetho

Izifo ezithwalwa omiyane zisalokhu ziwusongo olukhulu empilweni yomhlaba wonke, ikakhulukazi ezindaweni ezishisayo. Ukuvimbela okuphumelelayo—ngokulawula omiyane, ukugoma, kanye nezinyathelo zempilo yomphakathi—kunganciphisa kakhulu ukutheleleka. Ukubambisana kwamazwe ngamazwe, ukusungula izinto ezintsha kwezobuchwepheshe, kanye nokuqwashisa umphakathi kubalulekile ekulweni nalezi zifo esikhathini esizayo.

I-Baysen MedicalKuhlala kugxilwe enkambisweni yokuxilonga ukuze kuthuthukiswe ikhwalithi yempilo. Sithuthukise amapulatifomu obuchwepheshe amahlanu - i-Latex, igolide le-colloidal, i-Fluorescence Immunochromatographic Assay, i-Molecular, i-Chemiluminescence Immunoassay.Ukuhlolwa okusheshayo kwe-Den-NS1, Ukuhlolwa okusheshayo kwe-Den-IgG/IgM, Ukuhlolwa okusheshayo kwe-Dengue IgG/IgM-NS1 Combo, Ukuhlolwa okusheshayo kwe-Mal-PF, Ukuhlolwa okusheshayo kwe-Mal-PF/PV, Ukuhlolwa okusheshayo kwe-Mal-PF/PAN ukuze kuhlolwe kusenesikhathi lezi zifo ezithelelanayo.


Isikhathi sokuthunyelwe: Agasti-06-2025