सी-पेप्टाइड (C-peptide) आणि इन्सुलिन (insulin) हे स्वादुपिंडाच्या आयलेट पेशींद्वारे इन्सुलिन संश्लेषणादरम्यान तयार होणारे दोन रेणू आहेत. स्रोतातील फरक: सी-पेप्टाइड हे आयलेट पेशींद्वारे होणाऱ्या इन्सुलिन संश्लेषणाचे एक उप-उत्पादन आहे. जेव्हा इन्सुलिनचे संश्लेषण होते, तेव्हा त्याच वेळी सी-पेप्टाइडचेही संश्लेषण होते. त्यामुळे, सी-पेप्टाइडचे संश्लेषण केवळ आयलेट पेशींमध्येच होऊ शकते आणि ते आयलेटच्या बाहेरील पेशींद्वारे तयार होत नाही. इन्सुलिन हे स्वादुपिंडाच्या आयलेट पेशींद्वारे संश्लेषित होणारे आणि रक्तात स्रवणारे मुख्य संप्रेरक आहे, जे रक्तातील साखरेची पातळी नियंत्रित करते आणि ग्लुकोजच्या शोषणाला व वापराला प्रोत्साहन देते. कार्यातील फरक: सी-पेप्टाइडचे मुख्य कार्य म्हणजे इन्सुलिन आणि इन्सुलिन रिसेप्टर्समधील संतुलन राखणे आणि इन्सुलिनच्या संश्लेषणात व स्रावात भाग घेणे. सी-पेप्टाइडची पातळी अप्रत्यक्षपणे आयलेट पेशींच्या कार्यात्मक स्थितीचे प्रतिबिंब दर्शवते आणि आयलेटच्या कार्याचे मूल्यांकन करण्यासाठी एक निर्देशांक म्हणून वापरली जाते. इन्सुलिन हे मुख्य चयापचय संप्रेरक आहे, जे पेशींद्वारे ग्लुकोजचे ग्रहण आणि वापराला प्रोत्साहन देते, रक्तातील साखरेची पातळी कमी करते आणि चरबी व प्रथिनांच्या चयापचय प्रक्रियेचे नियमन करते. रक्तातील सांद्रतेतील फरक: सी-पेप्टाइडची रक्तातील पातळी इन्सुलिनच्या पातळीपेक्षा अधिक स्थिर असते, कारण ते शरीरातून अधिक हळू बाहेर टाकले जाते. इन्सुलिनच्या रक्तातील सांद्रतेवर अनेक घटकांचा परिणाम होतो, ज्यात जठरांत्र मार्गातील अन्नसेवन, आयलेट पेशींचे कार्य, इन्सुलिन प्रतिरोध इत्यादींचा समावेश होतो. थोडक्यात, सी-पेप्टाइड हे इन्सुलिनचे एक उप-उत्पादन आहे, जे प्रामुख्याने आयलेट पेशींच्या कार्याचे मूल्यांकन करण्यासाठी वापरले जाते, तर इन्सुलिन हे रक्तातील सांद्रता नियंत्रित करण्यासाठी वापरले जाणारे प्रमुख चयापचय संप्रेरक आहे.