अंडोत्सर्जन (ओव्हुलेशन) ही एक प्रक्रिया आहे जी साधारणपणे प्रत्येक मासिक पाळीत एकदा घडते, जेव्हा हार्मोनमधील बदलांमुळे अंडाशय अंडे सोडण्यास प्रवृत्त होते. शुक्राणूने अंड्याचे फलन केल्यावरच तुम्ही गर्भवती होऊ शकता. अंडोत्सर्जन साधारणपणे तुमची पुढची मासिक पाळी सुरू होण्याच्या १२ ते १६ दिवस आधी होते.
अंडी तुमच्या अंडाशयात असतात. प्रत्येक मासिक पाळीच्या सुरुवातीच्या काळात, त्यातील एका अंड्याची वाढ होऊन ते परिपक्व होत असते.

गर्भधारणेच्या दृष्टीने एलएच सर्जचा (LH surge) काय अर्थ असतो?

• ओव्हुलेशन जवळ आल्यावर, तुमच्या शरीरात इस्ट्रोजेन नावाच्या हार्मोनची निर्मिती वाढते, ज्यामुळे तुमच्या गर्भाशयाचे अस्तर जाड होते आणि शुक्राणूंसाठी अनुकूल वातावरण तयार होण्यास मदत होते.
• इस्ट्रोजेनची ही वाढलेली पातळी ल्युटेनायझिंग हार्मोन (LH) नावाच्या दुसऱ्या हार्मोनमध्ये अचानक वाढ घडवून आणते. 'LH' च्या या वाढीमुळे अंडाशयातून परिपक्व अंडे बाहेर पडते – यालाच ओव्हुलेशन (अंडोत्सर्जन) म्हणतात.
• एलएच सर्जच्या (LH surge) २४ ते ३६ तासांनंतर सामान्यतः ओव्हुलेशन (ovulation) होते, म्हणूनच एलएच सर्ज हा सर्वाधिक प्रजननक्षमतेचा एक चांगला सूचक मानला जातो.

अंडोत्सर्जनानंतर केवळ २४ तासांपर्यंतच अंड्याचे फलन होऊ शकते. जर फलन झाले नाही, तर गर्भाशयाचे अस्तर गळून पडते (त्यासोबत अंडेही नष्ट होते) आणि मासिक पाळी सुरू होते. येथूनच पुढील मासिक पाळीच्या चक्राची सुरुवात होते.                                                                       

एलएच (LH) मध्ये अचानक वाढ होण्याचा अर्थ काय आहे?

एलएचची वाढ हे अंडोत्सर्जन सुरू होणार असल्याचे संकेत देते. अंडाशयातून परिपक्व अंडे बाहेर पडण्याच्या क्रियेला वैद्यकीय भाषेत अंडोत्सर्जन म्हणतात.

मेंदूतील अँटीरियर पिट्यूटरी ग्रंथी नावाची एक ग्रंथी LH तयार करते.

मासिक पाळीच्या बहुतेक काळात एलएचची (LH) पातळी कमी असते. तथापि, पाळीच्या साधारण मध्यावर, जेव्हा विकसित होणारे अंडे एका विशिष्ट आकारापर्यंत पोहोचते, तेव्हा एलएचची पातळी झपाट्याने वाढून खूप जास्त होते.

या काळात स्त्री सर्वाधिक प्रजननक्षम असते. या कालावधीला प्रजननक्षम संधी किंवा प्रजनन काळ असे म्हणतात.

प्रजननक्षमतेवर परिणाम करणारी कोणतीही गुंतागुंत नसल्यास, प्रजननक्षम कालावधीत अनेक वेळा लैंगिक संबंध ठेवणे गर्भधारणेसाठी पुरेसे असू शकते.

अंडोत्सर्जनाच्या सुमारे ३६ तास आधी एलएच (LH) वाढ सुरू होते. एकदा अंडे बाहेर पडल्यावर, ते सुमारे २४ तास जिवंत राहते, त्यानंतर प्रजननक्षम कालावधी संपतो.

प्रजननक्षमतेचा कालावधी खूप कमी असल्यामुळे, गर्भधारणेचा प्रयत्न करताना त्यावर लक्ष ठेवणे महत्त्वाचे आहे आणि एलएच (LH) वाढीच्या वेळेची नोंद ठेवल्यास मदत होऊ शकते.

ल्युटेनायझिंग हार्मोनसाठी डायग्नोस्टिक किट (फ्लोरोसेन्स इम्युनोक्रोमॅटोग्राफिक अ‍ॅसे) ही मानवी सीरम किंवा प्लाझमामधील ल्युटेनायझिंग हार्मोन (LH) चे परिमाणात्मक शोध घेण्यासाठी एक फ्लोरोसेन्स इम्युनोक्रोमॅटोग्राफिक अ‍ॅसे आहे, जी प्रामुख्याने पिट्यूटरी अंतःस्रावी कार्याचे मूल्यांकन करण्यासाठी वापरली जाते.