ÀKÓKÒ

Àwọn ohun tí kòkòrò àrùn kan ṣoṣo tó wà nínú ẹ̀yà plasmodium ló máa ń fa ibà, ó sábà máa ń jẹ́ kí èèmọ́ máa tàn kálẹ̀, ó sì jẹ́ àrùn tó ń ba ẹ̀mí àti ẹ̀mí àwọn èèyàn àti àwọn ẹranko mìíràn jẹ́. Àwọn aláìsàn tó ní ibà sábà máa ń ní ibà, àárẹ̀, ìgbẹ́, orí fífó àti àwọn àmì àrùn mìíràn, àwọn ọ̀ràn tó le koko sì lè yọrí sí xanthoderma, ìgbẹ́, ìgbẹ́ àti ikú pàápàá. Gẹ́gẹ́ bí ìṣirò ti Àjọ Ìlera Àgbáyé (WHO), ó ní 300 sí 500 mílíọ̀nù àwọn ọ̀ràn àrùn náà àti ikú tó lé ní mílíọ̀nù kan lọ́dọọdún ní gbogbo àgbáyé. Àyẹ̀wò tó yẹ àti tó péye ni kọ́kọ́rọ́ sí ìdènà àjàkálẹ̀ àrùn náà àti ìdènà àti ìtọ́jú ibà tó munadoko. Ọ̀nà microscopy tí a sábà máa ń lò ni a mọ̀ sí ìwọ̀n wúrà fún àyẹ̀wò ibà, ṣùgbọ́n ó sinmi lórí àwọn ọgbọ́n àti ìrírí àwọn òṣìṣẹ́ ìmọ̀ ẹ̀rọ, ó sì máa ń gba àkókò púpọ̀. Ìdánwò kíákíá ti ibà (PF) lè tètè rí antigen sí plasmodium falciparum histidine-rich proteins II tó ń jáde nínú ẹ̀jẹ̀ gbogbo, èyí tí a lè lò fún àyẹ̀wò ìrànwọ́ ti àkóràn plasmodium falciparum (pf).