मल गुप्त रक्त चाचणी (एफओबीटी)
मल गुप्त रक्त चाचणी म्हणजे काय?
मल गुप्त रक्त चाचणी (FOBT) मध्ये तुमच्या मलाच्या (विष्ठेच्या) नमुन्यात रक्त आहे की नाही हे तपासले जाते. गुप्त रक्त म्हणजे जे उघड्या डोळ्यांनी दिसत नाही. आणि मल म्हणजे ते तुमच्या मलामध्ये आहे.

शौचातून रक्त येणे म्हणजे पचनसंस्थेमध्ये रक्तस्त्राव होत आहे. हा रक्तस्त्राव विविध कारणांमुळे होऊ शकतो, ज्यामध्ये खालील गोष्टींचा समावेश आहे:

पॉलिप्स, मोठ्या आतड्याच्या किंवा गुदाशयाच्या अस्तरावरील असामान्य वाढ.
मूळव्याध, तुमच्या गुदद्वारातील किंवा गुदाशयातील सुजलेल्या शिरा
डायव्हर्टिक्युलोसिस, मोठ्या आतड्याच्या आतील भिंतीमध्ये लहान पिशव्या तयार होण्याची एक स्थिती
पचनमार्गाच्या अस्तरावरील व्रण
कोलायटिस, आतड्याच्या दाहक रोगाचा एक प्रकार
कोलोरेक्टल कॅन्सर, हा एक प्रकारचा कर्करोग आहे जो मोठ्या आतड्यात किंवा गुदाशयात सुरू होतो.
कोलोरेक्टल कर्करोग हा अमेरिकेतील सर्वात सामान्य कर्करोगांपैकी एक आहे. मल गुप्त रक्त तपासणीद्वारे (फेकल ऑकल्ट ब्लड टेस्ट) कोलोरेक्टल कर्करोगाची तपासणी करता येते, ज्यामुळे हा आजार लवकर शोधण्यास मदत होते, जेणेकरून उपचार सर्वात प्रभावी ठरू शकतील.

इतर नावे: एफओबीटी, स्टूल ऑकल्ट ब्लड, ऑकल्ट ब्लड टेस्ट, हेमोकल्ट टेस्ट, ग्वायॅक स्मियर टेस्ट, जीएफओबीटी, इम्युनोकेमिकल एफओबीटी, आयएफओबीटी; एफआयटी

त्याचा उपयोग कशासाठी केला जातो?
लक्षणे दिसण्यापूर्वी कोलोरेक्टल कर्करोग शोधण्यात मदत करण्यासाठी, मल गुप्त रक्त चाचणी (फेकल ऑकल्ट ब्लड टेस्ट) सामान्यतः एक स्क्रीनिंग चाचणी म्हणून वापरली जाते. या चाचणीचे इतर उपयोगही आहेत. जेव्हा इतर आजारांमुळे पचनमार्गात रक्तस्त्राव होण्याची चिंता असते, तेव्हा ही चाचणी केली जाऊ शकते.

काही विशिष्ट प्रकरणांमध्ये, ॲनिमियाचे कारण शोधण्यात मदत करण्यासाठी ही चाचणी वापरली जाते. तसेच, यामुळे इरिटेबल बाऊल सिंड्रोम (IBS), ज्यामध्ये सहसा रक्तस्त्राव होत नाही, आणि इन्फ्लेमेटरी बाऊल डिसीज (IBD), ज्यामध्ये रक्तस्त्राव होण्याची शक्यता असते, यांमधील फरक ओळखण्यास मदत होऊ शकते.

परंतु केवळ मल-गुप्त रक्त तपासणीने कोणत्याही आजाराचे निदान होऊ शकत नाही. जर तुमच्या तपासणीच्या निकालांमध्ये मलामध्ये रक्त आढळले, तर नेमके कारण शोधण्यासाठी तुम्हाला इतर तपासण्यांची आवश्यकता भासेल.

मला मल गुप्त रक्त तपासणीची गरज का आहे?
जर तुम्हाला पचनमार्गात रक्तस्त्राव होण्याची शक्यता असलेल्या आजाराची लक्षणे दिसत असतील, तर तुमचे डॉक्टर मल गुप्त रक्त तपासणी (fecal occult blood test) करायला सांगू शकतात. किंवा, जेव्हा तुम्हाला कोणतीही लक्षणे नसतात, तेव्हा कोलोरेक्टल कर्करोगाची तपासणी करण्यासाठी ही चाचणी केली जाऊ शकते.

तज्ञ वैद्यकीय गट लोकांना कोलोरेक्टल कर्करोगासाठी नियमित तपासणी करून घेण्याची जोरदार शिफारस करतात. बहुतेक वैद्यकीय गट शिफारस करतात की, जर तुम्हाला कोलोरेक्टल कर्करोग होण्याचा धोका सरासरी असेल, तर तुम्ही वयाच्या ४५ किंवा ५० व्या वर्षी तपासणी सुरू करावी. ते किमान वयाच्या ७५ वर्षांपर्यंत नियमित तपासणी करण्याची शिफारस करतात. तुम्हाला कोलोरेक्टल कर्करोगाचा धोका किती आहे आणि तुम्ही तपासणी कधी करून घ्यावी, याबद्दल तुमच्या डॉक्टरांशी बोला.

मल गुप्त रक्त चाचणी हा मोठ्या आतड्याच्या तपासणी चाचण्यांपैकी एक किंवा अनेक प्रकारांपैकी एक आहे. इतर चाचण्यांमध्ये खालील गोष्टींचा समावेश आहे:

मल डीएनए चाचणी. या चाचणीमध्ये तुमच्या मलामध्ये रक्त आणि जनुकीय बदल असलेल्या पेशी तपासल्या जातात, जे कर्करोगाचे लक्षण असू शकते.
कोलोनोस्कोपी किंवा सिग्मॉइडोस्कोपी. या दोन्ही चाचण्यांमध्ये तुमच्या मोठ्या आतड्याच्या आत पाहण्यासाठी कॅमेरा असलेल्या एका पातळ नळीचा वापर केला जातो. कोलोनोस्कोपीमुळे डॉक्टरांना तुमचे संपूर्ण मोठे आतडे पाहता येते. सिग्मॉइडोस्कोपीमध्ये तुमच्या मोठ्या आतड्याचा फक्त खालचा भाग दिसतो.
सीटी कोलोनोग्राफी, जिला “व्हर्च्युअल कोलोनोस्कोपी” असेही म्हणतात. या चाचणीसाठी, तुमच्या संपूर्ण मोठ्या आतड्याची आणि गुदाशयाची तपशीलवार त्रिमितीय छायाचित्रे घेण्यासाठी एक्स-रे वापरणाऱ्या सीटी स्कॅनच्या आधी, तुम्हाला सहसा एक रंगद्रव्य प्यावे लागते.
प्रत्येक प्रकारच्या चाचणीचे फायदे आणि तोटे आहेत. तुमच्यासाठी कोणती चाचणी योग्य आहे हे ठरवण्यासाठी तुमचे डॉक्टर तुम्हाला मदत करू शकतात.

मल गुप्त रक्त तपासणी दरम्यान काय होते?
सहसा, तुमचे डॉक्टर तुम्हाला घरी तुमच्या शौचाचे नमुने गोळा करण्यासाठी एक किट देतील. त्या किटमध्ये चाचणी कशी करायची याबद्दलच्या सूचना दिलेल्या असतील.

मल गुप्त रक्त तपासणीचे दोन मुख्य प्रकार आहेत:

ग्वायॅक फेकल ऑकल्ट ब्लड टेस्ट (gFOBT) मध्ये मलातील रक्त शोधण्यासाठी ग्वायॅक नावाच्या रसायनाचा वापर केला जातो. यासाठी सहसा दोन किंवा तीन वेगवेगळ्या वेळेस केलेल्या शौचाच्या नमुन्यांची आवश्यकता असते.
फेकल इम्युनोकेमिकल टेस्ट (iFOBT किंवा FIT) मध्ये मलातील रक्त शोधण्यासाठी अँटीबॉडीजचा वापर केला जातो. संशोधनातून असे दिसून आले आहे की, कोलोरेक्टल कर्करोग शोधण्यासाठी FIT चाचणी ही gFOBT चाचणीपेक्षा अधिक प्रभावी आहे. FIT चाचणीसाठी, चाचणीच्या ब्रँडनुसार, एक ते तीन वेगवेगळ्या शौचाच्या नमुन्यांची आवश्यकता असते.
तुमच्या चाचणी किटसोबत आलेल्या सूचनांचे पालन करणे अत्यंत महत्त्वाचे आहे. विष्ठेचा नमुना गोळा करण्याच्या सामान्य प्रक्रियेमध्ये सहसा खालील सर्वसाधारण टप्प्यांचा समावेश असतो:

शौच गोळा करणे. तुमच्या किटमध्ये शौच गोळा करण्यासाठी टॉयलेटवर ठेवण्याकरिता एक विशेष कागद असू शकतो. किंवा तुम्ही प्लास्टिक रॅप किंवा एक स्वच्छ, कोरडे भांडे वापरू शकता. जर तुम्ही ग्वायॅक चाचणी करत असाल, तर तुमच्या शौचामध्ये मूत्र मिसळणार नाही याची काळजी घ्या.
शौचातून विष्ठेचा नमुना घेणे. तुमच्या किटमध्ये शौचातून विष्ठेचा नमुना खरवडून काढण्यासाठी एक लाकडी काडी किंवा ॲप्लिकेटर ब्रश असेल. विष्ठेमधून नमुना कोठून गोळा करायचा आहे, याबद्दलच्या सूचनांचे पालन करा.
विष्ठेचा नमुना तयार करणे. तुम्ही एकतर विष्ठा एका विशेष चाचणी कार्डवर पसरवाल किंवा विष्ठेच्या नमुन्यासह ॲप्लिकेटर तुमच्या किटसोबत आलेल्या ट्यूबमध्ये घालाल.
निर्देशानुसार नमुन्याला लेबल लावून सीलबंद करणे.
एकापेक्षा जास्त नमुन्यांची आवश्यकता असल्यास, निर्देशानुसार तुमच्या पुढच्या शौचाच्या वेळी चाचणी पुन्हा करा.
निर्देशानुसार नमुने पाठवत आहे.
परीक्षेच्या तयारीसाठी मला काही करावे लागेल का?
फेकल इम्युनोकेमिकल टेस्ट (FIT) साठी कोणत्याही पूर्वतयारीची आवश्यकता नसते, परंतु ग्वायॅक फेकल ऑकल्ट ब्लड टेस्ट (gFOBT) साठी असते. gFOBT चाचणी करण्यापूर्वी, तुमचे डॉक्टर तुम्हाला काही विशिष्ट खाद्यपदार्थ आणि औषधे टाळण्यास सांगू शकतात, ज्यामुळे चाचणीच्या निकालांवर परिणाम होऊ शकतो.

चाचणीच्या सात दिवस आधी, तुम्हाला खालील गोष्टी टाळाव्या लागतील:

नॉनस्टेरॉइडल, दाहशामक औषधे (NSAIDs), जसे की इबुप्रोफेन, नॅप्रोक्सेन आणि ऍस्पिरिन. जर तुम्ही हृदयाच्या समस्यांसाठी ऍस्पिरिन घेत असाल, तर औषध बंद करण्यापूर्वी तुमच्या डॉक्टरांशी बोला. या काळात तुम्ही ऍसिटामिनोफेन घेऊ शकता, परंतु ते घेण्यापूर्वी तुमच्या डॉक्टरांशी संपर्क साधा.
दिवसाला २५० मिग्रॅ पेक्षा जास्त प्रमाणात व्हिटॅमिन सी. यामध्ये सप्लिमेंट्स, फळांचे रस किंवा फळांमधून मिळणाऱ्या व्हिटॅमिन सीचा समावेश आहे.
चाचणीच्या तीन दिवस आधी, तुम्हाला खालील गोष्टी टाळाव्या लागतील:

लाल मांस, जसे की बीफ, लॅम्ब आणि पोर्क. या मांसातील रक्ताचे अंश तुमच्या शौचात आढळू शकतात.
चाचणीमध्ये काही धोके आहेत का?
मल गुप्त रक्त तपासणी करण्यामध्ये कोणताही ज्ञात धोका नाही.

निकालांचा अर्थ काय आहे?
जर तुमच्या मल-गुप्त रक्त तपासणीच्या (fecal occult blood test) निकालांमध्ये मलामध्ये रक्त आढळले, तर याचा अर्थ असा होतो की तुमच्या पचनमार्गात कुठेतरी रक्तस्त्राव होण्याची शक्यता आहे. पण याचा अर्थ असा नाही की तुम्हाला नेहमीच कर्करोग आहे. अल्सर, मूळव्याध, पॉलिप्स आणि सौम्य (कर्करोग नसलेल्या) गाठी यांसारख्या इतर कारणांमुळेही मलामध्ये रक्त येऊ शकते.

जर तुमच्या शौचातून रक्त येत असेल, तर रक्तस्त्रावाचे नेमके ठिकाण आणि कारण शोधण्यासाठी तुमचे डॉक्टर बहुधा अधिक चाचण्या करण्याची शिफारस करतील. सर्वात सामान्य पुढील चाचणी म्हणजे कोलोनोस्कोपी. जर तुम्हाला तुमच्या चाचणीच्या निकालांबद्दल काही प्रश्न असतील, तर तुमच्या डॉक्टरांशी बोला.

प्रयोगशाळेतील चाचण्या, संदर्भ श्रेणी आणि निकाल समजून घेण्याबद्दल अधिक जाणून घ्या.

मल गुप्त रक्त चाचणीबद्दल मला आणखी काही जाणून घ्यायचे आहे का?
कोलोरेक्टल कर्करोगाची नियमित तपासणी, जसे की मल गुप्त रक्त चाचणी, ही कर्करोगाविरुद्धच्या लढ्यातील एक महत्त्वाचे साधन आहे. अभ्यासातून असे दिसून आले आहे की तपासणी चाचण्या कर्करोग लवकर शोधण्यास मदत करू शकतात आणि या आजारामुळे होणारे मृत्यू कमी करू शकतात.

जर तुम्ही तुमच्या कोलोरेक्टल कॅन्सरच्या तपासणीसाठी मल गुप्त रक्त चाचणी वापरण्याचे ठरवले, तर तुम्हाला ही चाचणी दरवर्षी करावी लागेल.

तुम्ही gFOBT आणि FIT स्टूल कलेक्शन किट्स डॉक्टरांच्या चिठ्ठीशिवाय खरेदी करू शकता. यापैकी बहुतेक चाचण्यांसाठी तुम्हाला तुमच्या विष्ठेचा नमुना प्रयोगशाळेत पाठवावा लागतो. परंतु काही चाचण्या जलद निकालांसाठी पूर्णपणे घरीच करता येतात. जर तुम्ही स्वतःची चाचणी विकत घेण्याचा विचार करत असाल, तर तुमच्यासाठी कोणती चाचणी सर्वोत्तम आहे हे तुमच्या डॉक्टरला विचारा.

संदर्भ दाखवा
संबंधित आरोग्य विषय
कोलोरेक्टल कर्करोग
जठरांत्र रक्तस्त्राव
संबंधित वैद्यकीय चाचण्या
गुदद्वार तपासणी
घरीच करता येणाऱ्या वैद्यकीय चाचण्या
कोलोरेक्टल कर्करोग तपासणी चाचण्या
वैद्यकीय चाचणीच्या चिंतेचा सामना कसा करावा
प्रयोगशाळेतील चाचणीची तयारी कशी करावी
तुमचे प्रयोगशाळेचे निकाल कसे समजून घ्यावेत
ऑस्मोलॅलिटी चाचण्या
विष्ठेतील पांढऱ्या रक्त पेशी (WBC)
या साइटवरील माहितीचा वापर व्यावसायिक वैद्यकीय सेवा किंवा सल्ल्याऐवजी करू नये. आपल्या आरोग्याविषयी काही प्रश्न असल्यास आरोग्यसेवा प्रदात्याशी संपर्क साधा.