एचआयव्ही, पूर्ण नाव ह्युमन इम्युनोडेफिशियन्सी व्हायरस एचआयव्ही हा एक विषाणू आहे जो शरीराला संसर्गाशी लढण्यास मदत करणाऱ्या पेशींवर हल्ला करतो, ज्यामुळे व्यक्ती इतर संसर्ग आणि आजारांना अधिक बळी पडते. हा विषाणू एचआयव्ही बाधित व्यक्तीच्या विशिष्ट शारीरिक द्रव्यांच्या संपर्कातून पसरतो. आपल्या सर्वांना माहीत आहे की, हा विषाणू बहुतेकदा असुरक्षित लैंगिक संबंधांमधून (कंडोम किंवा एचआयव्ही प्रतिबंध किंवा उपचारासाठीचे औषध न घेता केलेले लैंगिक संबंध), किंवा अंमली पदार्थांचे इंजेक्शन घेण्याची उपकरणे एकमेकांसोबत वापरल्याने इत्यादी मार्गांनी पसरतो.

उपचार न केल्यास,एचआयव्हीत्यामुळे एड्स (अक्वायर्ड इम्युनोडेफिशियन्सी सिंड्रोम) हा आजार होऊ शकतो, जो आपल्या सर्वांमध्ये एक गंभीर आजार आहे.

मानवी शरीर एचआयव्हीपासून मुक्त होऊ शकत नाही आणि त्यावर कोणताही प्रभावी इलाज उपलब्ध नाही. त्यामुळे, एकदा तुम्हाला एचआयव्हीचा आजार झाला की तो आयुष्यभर राहतो.

सुदैवाने, आता एचआयव्ही औषधांद्वारे (ज्याला अँटीरेट्रोव्हायरल थेरपी किंवा एआरटी म्हणतात) प्रभावी उपचार उपलब्ध आहे. डॉक्टरांनी सांगितल्याप्रमाणे घेतल्यास, एचआयव्ही औषध रक्तातील एचआयव्हीचे प्रमाण (ज्याला व्हायरल लोड असेही म्हणतात) खूप कमी पातळीपर्यंत आणू शकते. याला व्हायरल सप्रेशन म्हणतात. जर एखाद्या व्यक्तीचा व्हायरल लोड इतका कमी असेल की तो सामान्य प्रयोगशाळेतही शोधता येत नसेल, तर त्याला 'अदृश्य व्हायरल लोड' (undetectable viral load) म्हणतात. एचआयव्ही बाधित व्यक्ती, ज्या डॉक्टरांनी सांगितल्याप्रमाणे औषध घेतात आणि ज्यांचा व्हायरल लोड अदृश्य राहतो, त्या दीर्घ आणि निरोगी आयुष्य जगू शकतात आणि लैंगिक संबंधातून त्यांच्या एचआयव्ही-नकारात्मक जोडीदाराला एचआयव्हीचा संसर्ग पसरवणार नाहीत.

याव्यतिरिक्त, लैंगिक संबंध किंवा अमली पदार्थांच्या सेवनातून एचआयव्ही संसर्ग टाळण्याचे विविध प्रभावी मार्ग देखील आहेत, ज्यामध्ये प्री-एक्सपोजर प्रोफीलॅक्सिस (PrEP) समाविष्ट आहे. हे एक औषध आहे जे एचआयव्हीचा धोका असलेल्या व्यक्ती लैंगिक संबंध किंवा इंजेक्शनद्वारे अमली पदार्थांच्या सेवनातून होणारा संसर्ग टाळण्यासाठी घेतात. तसेच पोस्ट-एक्सपोजर प्रोफीलॅक्सिस (PEP) देखील आहे, जे संभाव्य संसर्गानंतर ७२ तासांच्या आत घेतले जाणारे एचआयव्हीचे औषध आहे, जे विषाणूचा शरीरात प्रवेश होण्यापासून रोखते.

एड्स म्हणजे काय?
एड्स हा एचआयव्ही संसर्गाचा शेवटचा टप्पा आहे, जो विषाणूमुळे शरीराच्या रोगप्रतिकारशक्तीला गंभीर नुकसान पोहोचल्यावर उद्भवतो.

अमेरिकेत, एचआयव्ही संसर्ग झालेल्या बहुतेक लोकांना एड्स होत नाही. याचे कारण असे आहे की ते डॉक्टरांनी सांगितल्याप्रमाणे एचआयव्हीची औषधे घेतात, ज्यामुळे रोगाची वाढ थांबते आणि हा आजार टाळता येतो.

जेव्हा एचआयव्ही बाधित व्यक्तीला एड्स झाला आहे असे मानले जाते, तेव्हा:

त्यांच्या CD4 पेशींची संख्या रक्ताच्या प्रति घन मिलिमीटरमध्ये 200 पेशींपेक्षा (200 पेशी/मिमी³) कमी होते. (ज्या व्यक्तीची रोगप्रतिकारशक्ती निरोगी असते, त्यांच्यामध्ये CD4 पेशींची संख्या 500 ते 1,600 पेशी/मिमी³ दरम्यान असते.) किंवा त्यांच्या CD4 पेशींची संख्या कितीही असली तरी, त्यांना एक किंवा अधिक संधीसाधू संसर्ग होतात.
एचआयव्हीच्या औषधांशिवाय, एड्सग्रस्त व्यक्ती साधारणपणे फक्त ३ वर्षे जगतात. एकदा एखाद्याला धोकादायक संधीसाधू आजार झाला की, उपचारांशिवाय आयुर्मान सुमारे १ वर्षापर्यंत कमी होते. एचआयव्ही संसर्गाच्या या टप्प्यावरही एचआयव्हीची औषधे लोकांना मदत करू शकतात आणि ती जीव वाचवणारीसुद्धा ठरू शकतात. पण ज्या लोकांना एचआयव्ही झाल्यानंतर लगेचच औषधे सुरू करतात, त्यांना अधिक फायदा होतो. म्हणूनच आपल्या सर्वांसाठी एचआयव्ही चाचणी खूप महत्त्वाची आहे.

मला एचआयव्ही आहे हे कसे कळेल?
तुम्हाला एचआयव्ही आहे की नाही हे जाणून घेण्याचा एकमेव मार्ग म्हणजे चाचणी करून घेणे. चाचणी करणे तुलनेने सोपे आणि सोयीस्कर आहे. तुम्ही तुमच्या आरोग्य सेवा प्रदात्याकडे एचआयव्ही चाचणीसाठी विचारू शकता. अनेक वैद्यकीय दवाखाने, व्यसनमुक्ती कार्यक्रम, सामुदायिक आरोग्य केंद्रे उपलब्ध आहेत. जर तुम्हाला हे सर्व पर्याय उपलब्ध नसतील, तर रुग्णालय हा देखील तुमच्यासाठी एक चांगला पर्याय आहे.

एचआयव्ही स्व-चाचणीहा देखील एक पर्याय आहे. स्व-चाचणीमुळे लोकांना त्यांच्या स्वतःच्या घरी किंवा इतर खाजगी ठिकाणी एचआयव्ही चाचणी करून त्याचा निकाल जाणून घेता येतो. आमची कंपनी सध्या स्व-चाचणी विकसित करत आहे. सेल्फ होम टेस्ट आणि सेल्फ होम मिनी ॲनालायझर पुढील वर्षी तुम्हा सर्वांसमोर येण्याची अपेक्षा आहे. चला, आपण एकत्र त्यांची वाट पाहूया!