HIV, ingoa katoa o te huaketo ngoikore o te ārai mate tangata He huaketo e whakaeke ana i ngā pūtau e āwhina ana i te tinana ki te whawhai ki te mate, ka whakaraerae ake i te tangata ki ētahi atu mate me ngā mate. Ka horapa mā te pā atu ki ētahi wai tinana o te tangata whai HIV. E mōhio ana tātou katoa, ka horapa te nuinga o te wā i te wā e moe tāne ana, e moe wahine ana me te kore he ure, he rongoā HIV rānei hei ārai, hei rongoā rānei i te HIV), mā te tiritiri taputapu weronga rānei, me ētahi atu.

Ki te kore e rongoatia,HIVka arahi pea ki te mate AIDS (acquired immunodeficiency syndrome), he mate kino tēnei i roto i a tātou katoa.

Kāore e taea e te tinana tangata te whakakore i te HIV, ā, kāore he rongoā whai hua mō te HIV. Nō reira, ki te pāngia koe e te mate HIV, ka mau tonu koe i taua mate mō te wā katoa.

Heoi, he waimarie kei te wātea inaianei te rongoā whai hua mā te rongoā HIV (e kiia nei ko te rongoā antiretroviral, ART rānei). Mēnā ka tangohia kia rite ki te whakahaunga, ka taea e te rongoā HIV te whakaiti i te nui o te HIV i roto i te toto (e kiia ana hoki ko te kawenga huaketo) ki tētahi taumata tino iti. Ka kiia tēnei ko te pehi huaketo. Mēnā he tino iti te kawenga huaketo o te tangata, ā, kāore e taea e te taiwhanga paerewa te kite, ka kiia tēnei ko te kawenga huaketo kāore e kitea. Ko te hunga whai HIV e tango ana i te rongoā HIV e ai ki te whakahaunga, ā, ka whiwhi, ka pupuri hoki i tētahi kawenga huaketo kāore e kitea, ka taea e rātou te ora roa me te hauora, ā, e kore e tuku i te HIV ki ō rātou hoa HIV-kore mā te moe tāne.

Hei tāpiritanga, he maha ngā huarahi whai hua hei ārai i te horapa o te HIV mā te moe tāne, te whakamahi rānei i ngā raau taero, tae atu ki te ārai i mua i te pānga (PrEP), te tango a te hunga rongoā e mōrearea ana ki te HIV hei ārai i te horapa o te HIV mā te moe tāne, te whakamahi rānei i ngā raau taero werohanga, me te ārai i muri i te pānga (PEP), arā, ko te rongoā HIV ka tangohia i roto i ngā haora 72 i muri i te pānga pea hei ārai i te horapa o te huaketo.

He aha te AIDS?
Ko te AIDS te wāhanga whakamutunga o te mate HIV e puta ana i te wā e tino pakaru ana te pūnaha ārai mate o te tinana nā te huaketo.

I te US, ko te nuinga o te hunga kua pangia e te HIV kāore e pāngia e te AIDS. Ko te take he tango rātou i te rongoā HIV e ai ki te whakahaunga hei aukati i te whanaketanga o te mate kia kore ai e whai hua.

Ka kiia te tangata kua pāngia e te HIV kua riro hei AIDS ina:

ka heke te maha o ā rātou pūtau CD4 ki raro iho i te 200 pūtau mō ia mirimita kūpiko o te toto (200 pūtau/mm3). (Mō te tangata he hauora tōna pūnaha ārai mate, kei waenga i te 500 me te 1,600 pūtau/mm3 te maha o ngā CD4.) Ka pāngia rānei rātou e tētahi, neke atu rānei o ngā mate urutā ahakoa te maha o ā rātou CD4.
Ki te kore he rongoā HIV, e toru tau noa iho te roa o te oranga o te hunga whai AIDS. Ina pāngia te tangata e te mate kino, ka heke te roanga o te oranga me te kore maimoatanga ki te kotahi tau. Ka taea tonu e te rongoā HIV te āwhina i te hunga i tēnei wāhanga o te pangia e te HIV, ā, ka taea hoki te whakaora i te ora. Engari ko te hunga ka tīmata te rongoā HIV i muri tata mai i te pangia e te HIV ka nui ake ngā painga ka pā mai. Koia te mea nui o te whakamātautau HIV mō tātou katoa.

Me pēhea taku mōhio mēnā kei a au te HIV?
Ko te huarahi anake hei mōhio mēnā kei a koe te HIV ko te whakamātautau. He māmā noa iho, he watea hoki te whakamātautau. Ka taea e koe te tono ki tō kaiwhakarato hauora mō te whakamātautau HIV. He maha ngā wāhi hauora, ngā kaupapa whakamahi matū, ngā pokapū hauora hapori. Ki te kore koe e wātea mō ēnei katoa, he kōwhiringa pai hoki te hōhipera māu.

Te whakamātautau whaiaro HIVHe kōwhiringa anō hoki. Mā te whakamātautau-ā-koe ka taea e te tangata te mahi i tētahi whakamātautau HIV me te kimi i ā rātou hua i roto i ō rātou ake kāinga, i tētahi atu wāhi tūmataiti rānei. Kei te whakawhanake tā mātou kamupene i ngā whakamātautau-ā-koe ināianei. E tūmanakohia ana ka tūtaki te whakamātautau-ā-koe me te tātaritanga-ā-koe iti ki a koutou katoa i te tau e tū mai nei. Kia tatari tātou katoa mō rātou!