जागतिक लठ्ठपणा दिन: लठ्ठपणामुळे होणारे संभाव्य आजार

४ मार्च हा जागतिक लठ्ठपणा दिन म्हणून साजरा केला जातो, ज्याचा उद्देश आपल्याला लठ्ठपणाच्या जागतिक आरोग्य समस्येची आठवण करून देणे आहे.लठ्ठपणा म्हणजे केवळ शरीराचा आकार नव्हे; तो जागतिक आरोग्य संघटनेने (WHO) परिभाषित केलेला एक दीर्घकालीन आजार आहे आणि इतर अनेक दीर्घकालीन आजारांना कारणीभूत ठरणारा एक प्रमुख घटक आहे.

लठ्ठपणा, विशेषतः अंतर्गत अवयवांभोवती चरबी जमा झाल्यामुळे, अनेक गंभीर आरोग्य समस्या उद्भवू शकतात. लठ्ठपणामुळे होणारे संभाव्य आजार, शरीर प्रणालीनुसार वर्गीकृत करून खाली दिले आहेत:

१. चयापचय प्रणाली

- दुसरा मधुमेहलठ्ठपणामुळे होणाऱ्या सर्वात सामान्य गुंतागुंतींपैकी ही एक आहे. लठ्ठपणामुळे इन्सुलिन प्रतिरोध निर्माण होतो, म्हणजेच शरीरातील पेशी इन्सुलिनला संवेदनशील राहत नाहीत. यामुळे ऊर्जेसाठी ग्लुकोजचा प्रभावीपणे वापर होऊ शकत नाही, परिणामी रक्तातील साखरेची पातळी वाढते.

- डिस्लिपिडेमिया (उच्च कोलेस्ट्रॉल): लठ्ठपणा असलेल्या व्यक्तींमध्ये चरबीच्या चयापचयात अनेकदा अडथळा येतो. हे सामान्यतः वाढलेले ट्रायग्लिसराइड्स आणि एलडीएल कोलेस्ट्रॉल (‘वाईट’ कोलेस्ट्रॉल), आणि कमी झालेले एचडीएल कोलेस्ट्रॉल (‘चांगले’ कोलेस्ट्रॉल) या स्वरूपात दिसून येते, ज्यामुळे रक्तवाहिन्यांचे नुकसान वेगाने होते.

हायपरयुरिसेमिया आणि गाउट: लठ्ठपणामुळे युरिक ऍसिडच्या चयापचय आणि उत्सर्जनावर परिणाम होतो, ज्यामुळे रक्तातील त्याची पातळी वाढते आणि गाउट होण्याचा धोका वाढतो.

२. हृदय व रक्तवाहिन्यासंबंधी प्रणाली

उच्च रक्तदाब : शरीराच्या वाढलेल्या वजनाला रक्तपुरवठा करण्यासाठी हृदयाला जास्त काम करावे लागते आणि रक्तवाहिन्यांचा प्रतिकार वाढतो, ज्यामुळे रक्तदाब वाढतो. लठ्ठपणा हा आवश्यक उच्च रक्तदाबासाठी एक प्रमुख धोकादायक घटक आहे.

कोरोनरी हृदयरोग आणि मायोकार्डियल इन्फार्क्शन : उच्च कोलेस्ट्रॉल, उच्च रक्तदाब आणि उच्च रक्तातील साखर यांमुळे धमन्यांच्या एंडोथेलियमला ​​(आतील अस्तराला) नुकसान पोहोचते, ज्यामुळे एथेरोस्क्लेरोसिस होतो. यामुळे कोरोनरी धमन्या (ज्या हृदयाला रक्तपुरवठा करतात) अरुंद होऊ शकतात किंवा बंद होऊ शकतात, ज्यामुळे अँजायना किंवा हृदयविकाराचा झटका येतो.

- हृदय निकामी होणे: दीर्घकाळच्या अतिश्रमामुळे हृदयाचे स्नायू जाड आणि कालांतराने कमकुवत होऊ शकतात, ज्यामुळे प्रभावीपणे रक्त पंप करण्याची त्याची क्षमता कमी होते आणि हृदय निकामी होते.

स्ट्रोक: एथेरोस्क्लेरोसिसचा परिणाम मेंदूच्या रक्तवाहिन्यांवरही होतो. या रक्तवाहिन्यांमध्ये अडथळा निर्माण झाल्यास किंवा त्या फुटल्यास स्ट्रोक येऊ शकतो.

३. श्वसन संस्था

स्लीप ॲप्निया: लठ्ठपणा असलेल्या व्यक्तींमध्ये ही एक गंभीर आणि सामान्य समस्या आहे. मानेभोवतीची अतिरिक्त चरबी झोपेच्या वेळी श्वासमार्गावर दाब आणू शकते, ज्यामुळे श्वास वारंवार थांबतो. यामुळे ऑक्सिजनची कमतरता निर्माण होते, झोपेत व्यत्यय येतो आणि उच्च रक्तदाब, हृदयाच्या ठोक्यांमधील अनियमितता (ॲरिथमिया) व आकस्मिक मृत्यूचा धोका वाढतो.

- दमा: लठ्ठपणामुळे होणाऱ्या दीर्घकालीन दाहकतेचा परिणाम श्वसनमार्गावरही होऊ शकतो, ज्यामुळे दमा होण्याचा धोका वाढतो किंवा आधीपासून असलेला दमा नियंत्रणात ठेवणे अधिक कठीण होते.

४. पचनसंस्था

- नॉन-अल्कोहोलिक फॅटी लिव्हर डिसीज (NAFLD): यकृताच्या पेशींमध्ये अतिरिक्त चरबी जमा होते. याची वाढ साध्या फॅटी लिव्हर (स्टीटोसिस) पासून नॉन-अल्कोहोलिक स्टीटोहेपेटायटिस (NASH) पर्यंत होऊ शकते, ज्यामुळे अखेरीस सिरोसिस किंवा यकृताचा कर्करोग देखील होऊ शकतो.

गॅस्ट्रोएसोफेजियल रिफ्लक्स डिसीज (GERD): पोटातील अतिरिक्त चरबीमुळे वाढलेल्या दाबामुळे पोटातील आम्ल अन्ननलिकेत परत ढकलले जाऊ शकते, ज्यामुळे छातीत जळजळ आणि अन्न वर येणे (उचकी) होते. दीर्घकाळ चालणाऱ्या GERD मुळे अन्ननलिकेच्या कर्करोगाचा धोका वाढतो.

पित्ताशयातील खडे: लठ्ठपणा असलेल्या व्यक्तींच्या पित्तामध्ये कोलेस्ट्रॉलचे प्रमाण अनेकदा जास्त असते, ज्यामुळे त्याचे स्फटिकीकरण होऊन पित्ताशयात खडे तयार होण्याची शक्यता वाढते.

५. स्नायू आणि अस्थी प्रणाली

- ऑस्टियोआर्थरायटिस: शरीराच्या अतिरिक्त वजनामुळे गुडघे, नितंब आणि घोटे यांसारख्या शरीराचा भार पेलणाऱ्या सांध्यांवर प्रचंड ताण येतो, ज्यामुळे कूर्चाची (कार्टिलेजची) झीज वेगाने होते आणि ऑस्टियोआर्थरायटिस व दीर्घकालीन वेदना उद्भवतात.

६. प्रजनन आणि मूत्रसंस्था

महिलांमध्ये: लठ्ठपणामुळे हार्मोन्सचे संतुलन बिघडते, ज्यामुळे मासिक पाळीतील अनियमितता, ओव्हुलेशन न होणे (अनोव्हुलेशनचा अभाव) आणि त्यानंतर वंध्यत्व येते. गर्भधारणेदरम्यान, लठ्ठपणामुळे गर्भावस्थेतील मधुमेह, प्री-एक्लॅम्पसिया आणि बाळाचा आकार मोठा होण्याचा (मॅक्रोसोमिया) धोका वाढतो.

पुरुषांमध्ये: लठ्ठपणामुळे अँड्रोजनची पातळी कमी होऊ शकते.टेस्टोस्टेरॉन) पातळी आणि तुलनेने उच्च इस्ट्रोजेन पातळी, लैंगिक बिघड आणि वंध्यत्वाला कारणीभूत ठरते.

- स्ट्रेस युरिनरी इनकॉन्टिनन्स: पोटावरील अतिरिक्त चरबीमुळे वाढलेल्या दाबामुळे मूत्राशयावर दाब येऊ शकतो, ज्यामुळे खोकताना, शिंकताना किंवा उडी मारताना लघवी गळू शकते.

७. मानसिक आणि मनोवैज्ञानिक आरोग्य

- नैराश्य आणि चिंता: लठ्ठपणा असलेल्या व्यक्तींना त्यांच्या शरीराच्या आकारामुळे सामाजिक कलंक, पूर्वग्रह आणि भेदभावाला सामोरे जावे लागू शकते, ज्यामुळे कमी आत्मसन्मान, सामाजिक एकाकीपणा आणि नैराश्य व चिंतेसारख्या मनस्थितीच्या विकारांचा धोका वाढतो.

८. कर्करोगाचा धोका

आंतरराष्ट्रीय कर्करोग संशोधन संस्थेने (IARC) असे ओळखले आहे की लठ्ठपणा किमान १३ प्रकारच्या कर्करोगांच्या वाढत्या धोक्याशी संबंधित आहे, ज्यामध्ये खालील प्रकारांचा समावेश आहे:

अन्ननलिकेचा ॲडेनोकार्सिनोमा
- कोलोरेक्टल कर्करोग
स्तनाचा कर्करोग (रजोनिवृत्तीनंतर)
गर्भाशयाच्या कर्करोग
- किडनीचा कर्करोग
यकृताचा कर्करोग
स्वादुपिंडाचा कर्करोग
पोटाचा कर्करोग
- अंडाशयाचा कर्करोग
पित्ताशयाचा कर्करोग
- थायरॉईड कर्करोग
- मल्टिपल मायलोमा
- मेनिन्जिओमा

थोडक्यात सांगायचे झाल्यास, लठ्ठपणा ही केवळ शारीरिक दिसण्याची समस्या नसून, तो संपूर्ण शरीरावर परिणाम करणारा एक प्रणालीगत आजार आहे. त्यामुळे आयुर्मान लक्षणीयरीत्या कमी होऊ शकते आणि जीवनाचा दर्जा खालावू शकतो.

चांगली बातमी ही आहे की लठ्ठपणामुळे होणारे अनेक आरोग्य धोके शास्त्रीय वजन व्यवस्थापनाद्वारे कमी केले जाऊ शकतात किंवा सुधारले जाऊ शकतात. तुमच्या शरीराचे ५%-१०% वजन कमी केल्याने देखील रक्तदाब, रक्तातील साखर आणि कोलेस्ट्रॉलच्या पातळीवर खूप सकारात्मक परिणाम होऊ शकतो.

जागतिक लठ्ठपणा दिनानिमित्त, ही माहिती समजून घेणे आणि आरोग्यावर अधिक लक्ष केंद्रित करणे अर्थपूर्ण आहे. जर तुम्ही किंवा तुमच्या ओळखीची कोणी व्यक्ती या समस्येशी झुंजत असाल, तर तुम्हाला वजन कमी करण्याच्या वैज्ञानिक पद्धतींबद्दल काही विशिष्ट सल्ला हवा आहे का?