Arka plan bilimi

Adam gyzyl gan öýjükleriniň antigenleri tebigatyna we genetiki degişliligine görä birnäçe gan topary ulgamlaryna bölünýär. Käbir gan toparlary beýleki gan toparlary bilen gabat gelmeýär we gan guýulanda hassanyň janyny halas etmegiň ýeke-täk ýoly donordan alnan dogry ganyny almakdyr. Ýapyşmaýan gan toparlary bilen guýulmalar ömür üçin howply gemolitik guýulma reaksiýalaryna sebäp bolup biler. ABO gan topary ulgamy organ transplantasiýasynda iň möhüm kliniki ýol görkeziji gan topary ulgamydyr we Rh gan toparyny kesgitlemek ulgamy kliniki guýulmada ABO gan toparyndan soň ikinji orunda durýan başga bir gan topary ulgamydyr. RhD ulgamy bu ulgamlaryň iň antigenidir. Goýulma bilen baglanyşykly zatlardan başga-da, ene-çaga Rh gan toparynyň gabat gelmeýän göwrelilikler täze doglan çagalaryň gemolitik keseliniň töwekgelçiligine sezewar bolýar we ABO we Rh gan toparlaryny barlamak üçin barlag geçirmek adaty ýagdaýa öwrüldi. Gepatit B ýüzleý antigeni (HBsAg) gepatit B wirusynyň daşky gabyk belogydyr we özi ýokanç däl, ýöne onuň bolmagy köplenç gepatit B wirusynyň bolmagy bilen birlikde bolýar, şonuň üçin bu gepatit B wirusy bilen ýokuşandygynyň alamatydyr. Ol hassanyň ganynda, tüýküliginde, ene süýdünde, derinde, gözýaşlarynda, burun-boğaz bölünip çykmalarynda, spermada we waginal bölünip çykmalarda tapylyp bilner. Gepatit B wirusy bilen ýokuşandan 2-6 aý soň we alanin aminotransferaza 2-8 hepde öň ýokarlananda, gan syworotkasynda oňyn netijeleri ölçäp bolýar. Ýiti gepatit B bilen kesellän hassalaryň köpüsinde keseliň başynda negatiw netije çykýar, dowamly gepatit B bilen kesellän hassalarda bolsa bu görkeziji boýunça oňyn netijeleri dowam etdirip bolýar. Sifilis, esasan gönüden-göni jynsy gatnaşyk arkaly geçýän pallidum spirochete treponemasy tarapyndan döredilýän dowamly ýokanç keseldir. tp şeýle hem plasenta arkaly indiki nesle geçip bilýär, bu bolsa ölü dogluşlara, wagtyndan öň dogluşlara we dogabitdi sifilitli çagalara getirýär. tp-niň inkubasiýa döwri 9-90 gün, ortaça 3 hepde dowam edýär. Kesellilik, adatça, sifilis ýokuşandan 2-4 hepde soň bolýar. Adaty infeksiýalarda TP-IgM ilki bilen anyklanyp, netijeli bejergiden soň ýitip gidýär, TP-IgG bolsa IgM peýda bolandan soň anyklanyp bilner we has uzak wagtlap saklanyp bilýär. TP infeksiýasynyň anyklanmagy şu güne çenli kliniki diagnozyň esasylarynyň biri bolmagynda galýar. TP antitelalarynyň anyklanmagy TP-niň geçirilmeginiň öňüni almak we TP antitelalary bilen bejermek üçin möhümdir.
AIDS, ýagny gazanylan immuno ýetmezçilik sindromynyň gysgaldylan görnüşi, adam immun ýetmezçilik wirusy (AIW) sebäpli döreýän dowamly we ölüme sebäp bolýan ýokanç keseldir, ol esasan jynsy gatnaşyk we şprisleri paýlaşmak arkaly, şeýle hem eneden çaga geçmek we gan geçirmek arkaly geçýär. AIW antitelalaryny barlamak AIW geçmeginiň öňüni almak we AIW antitelalaryny bejermek üçin möhümdir. Gepatit C, gepatit C diýlip atlandyrylýan wirusly gepatit C, gepatit C wirusy (HCV) ýokançlygy sebäpli döreýän wirusly gepatitdir, esasan gan guýmak, iňňe sanjym, neşe serişdelerini ulanmak we ş.m. arkaly geçýär. Bütindünýä Saglygy Goraýyş Guramasynyň maglumatlaryna görä, dünýäde HCV ýokançlygynyň derejesi takmynan 3% -e deňdir we takmynan 180 million adamyň HCV ýokançlygy bilen ýokançlanandygy, her ýyl gepatit C-niň takmynan 35,000 täze ýagdaýynyň hasaba alynýandygy çaklanylýar. Gepatit C dünýäde giňden ýaýrandyr we bagryň dowamly iltihaply nekrozyna we fibrozyna getirip biler, käbir näsaglarda sirroz ýa-da hatda gepatosellüler karsinoma (HCC) ýüze çykyp biler. HCV infeksiýasy bilen baglanyşykly ölüm derejesi (bagyr ýetmezçiligi we gepato-hüjreli karsinoma sebäpli ölüm) indiki 20 ýylyň dowamynda artmagyny dowam etdirer, bu bolsa hassalaryň saglygyna we janyna uly howp döredýär we çynlakaý sosial we jemgyýetçilik saglygy meselesine öwrüldi. Gepatit C wirus antitelalarynyň gepatit C-niň möhüm alamaty hökmünde ýüze çykarylmagy kliniki barlaglar arkaly uzak wagtlap gymmatly hasaplandy we häzirki wagtda gepatit C-niň iň möhüm goşmaça diagnostika gurallarynyň biridir.