Na farko: Menene COVID-19?

COVID-19 ita ce cutar da ke yaɗuwa sakamakon cutar coronavirus da aka gano kwanan nan. Ba a san wannan sabuwar ƙwayar cuta da cutar ba kafin barkewar cutar ta fara a Wuhan, China, a watan Disamba na 2019.

Na biyu: Ta yaya COVID-19 ya bazu?

Mutane na iya kamuwa da COVID-19 daga wasu da ke dauke da kwayar cutar. Cutar na iya yaduwa daga mutum zuwa mutum ta hanyar ƙananan digo daga hanci ko baki wanda ake yadawa lokacin da mutumin da ke dauke da COVID-19 ya yi tari ko fitar da numfashi. Waɗannan digo-digo suna sauka a kan abubuwa da saman da ke kewaye da mutumin. Wasu mutane kuma suna kamuwa da COVID-19 ta hanyar taɓa waɗannan abubuwa ko saman, sannan su taɓa idanunsu, hanci ko baki. Mutane kuma na iya kamuwa da COVID-19 idan suna shaƙar digo-digo daga mutumin da ke dauke da COVID-19 wanda ke tari ko fitar da digo-digo daga numfashi. Shi ya sa yake da mahimmanci a kasance nesa da wanda ke fama da cutar fiye da mita 1 (ƙafa 3). Kuma lokacin da wasu mutane ke zama tare da wanda ke dauke da kwayar cutar a wani wuri mai natsuwa na dogon lokaci, suma za su iya kamuwa da cutar koda kuwa nisan da ya wuce mita 1.

Abu ɗaya kuma shi ne, mutumin da ke cikin lokacin kamuwa da cutar COVID-19 shi ma zai iya yaɗa cutar, sauran mutanen kuma suna kusa da su. Don haka don Allah ku kula da kanku da iyalanku.

Na uku: Wanene ke cikin haɗarin kamuwa da cututtuka masu tsanani?

Duk da cewa masu binciken suna ci gaba da koyo game da yadda COVID-2019 ke shafar mutane, tsofaffi da mutanen da ke da wasu cututtuka (kamar hawan jini, cututtukan zuciya, cututtukan huhu, ciwon daji ko ciwon suga) suna kamuwa da cututtuka masu tsanani fiye da sauran. Kuma mutanen da ba sa samun kulawar likita mai dacewa a farkon alamun cutar.

Na huɗu: Har yaushe kwayar cutar za ta rayu a saman?

Ba a san tsawon lokacin da kwayar cutar da ke haifar da COVID-19 za ta rayu a saman ba, amma da alama tana yin abubuwa kamar sauran ƙwayoyin cuta. Bincike ya nuna cewa ƙwayoyin cuta na coronavirus (gami da bayanan farko game da ƙwayar cutar COVID-19) na iya dawwama a saman na tsawon 'yan awanni ko har zuwa kwanaki da yawa. Wannan na iya bambanta a ƙarƙashin yanayi daban-daban (misali nau'in saman, zafin jiki ko danshi na muhalli).

Idan kana tunanin wani wuri yana da cutar, to ka tsaftace shi da maganin kashe ƙwayoyin cuta mai sauƙi domin kashe ƙwayar cutar da kuma kare kanka da wasu. Ka wanke hannuwanka da sabulu da ruwa ko kuma ka wanke su da sabulu. Ka guji taɓa idanunka, baki, ko hanci.

Na biyar: Matakan kariya

A. Ga mutanen da ke cikin ko waɗanda suka ziyarci yankunan (kwanaki 14 da suka gabata) inda COVID-19 ke yaɗuwa kwanan nan

Ka killace kanka ta hanyar zama a gida idan ka fara jin rashin lafiya, koda kuwa kana da wasu alamu kamar ciwon kai, zazzabi mai tsanani (37.3 Celsius ko sama da haka) da kuma ƙaramin ruwa a hanci, har sai ka warke. Idan yana da mahimmanci ka sami wani ya kawo maka kayan aiki ko kuma ka fita, misali don siyan abinci, to ka sanya abin rufe fuska don gujewa kamuwa da cutar ga wasu mutane.

Idan ka kamu da zazzabi, tari da wahalar numfashi, nemi shawarar likita cikin gaggawa domin wannan na iya faruwa ne saboda kamuwa da cutar numfashi ko wata mummunar cuta. Kira a gaba ka gaya wa mai ba ka sabis game da duk wata tafiya ko hulɗa da matafiya kwanan nan.

B. Ga mutanen da ba su da wata matsala.

 Sanya abin rufe fuska na tiyata

 A riƙa wanke hannuwanku akai-akai da ruwan shafa mai ɗauke da barasa ko kuma a wanke su da sabulu da ruwa.

 A guji taɓa idanu, hanci da baki.

Ka tabbatar kai da mutanen da ke kewaye da kai, kana bin ƙa'idodin tsaftace numfashi. Wannan yana nufin rufe bakinka da hancinka da gwiwar hannunka ko nama idan kana tari ko atishawa. Sannan ka zubar da tissue ɗin da aka yi amfani da shi nan take.

 Ka zauna a gida idan kana jin rashin lafiya. Idan kana da zazzabi, tari da wahalar numfashi, ka nemi taimakon likita ka kira a gaba. Ka bi umarnin hukumar lafiya ta yankinka.

Ku ci gaba da kasancewa tare da mu a sabbin wuraren da COVID-19 ke yaduwa (birane ko yankunan da COVID-19 ke yaduwa sosai). Idan zai yiwu, ku guji yin tafiya zuwa wurare - musamman idan kai dattijo ne ko kuma kana da ciwon suga, zuciya ko huhu.