Ubwa mbere: COVID-19 ni iki?

COVID-19 ni indwara yandura iterwa na coronavirus iherutse kuvumburwa. Iyi virusi nshya n'indwara ntibyari bizwi mbere y'uko icyorezo gitangira i Wuhan, mu Bushinwa, mu Kuboza 2019.

Icya kabiri: COVID-19 ikwirakwira ite?

Abantu bashobora kwandura COVID-19 baturutse ku bandi bafite iyi virusi. Iyi ndwara ishobora gukwirakwira kuva ku muntu ijya ku wundi binyuze mu tudomo duto two mu mazuru cyangwa mu kanwa dukwirakwira iyo umuntu urwaye COVID-19 akoroye cyangwa ahumeka. Utu duto duto tugwa ku bintu no ku buso bukikije umuntu. Abandi bantu bahita bandura COVID-19 bakora kuri ibyo bintu cyangwa ku buso, hanyuma bagakora ku maso, ku mazuru cyangwa ku munwa. Abantu bashobora kandi kwandura COVID-19 niba bahumeka utudomo tw'umuntu urwaye COVID-19 urimo gukorora cyangwa urimo gusohora utudomo. Niyo mpamvu ari ngombwa kuguma kure y'umuntu urwaye metero irenga 1 (metero 3). Kandi iyo abandi bantu bagumanye n'umuntu ufite iyi virusi ahantu hadashyizwe mu kanwa igihe kirekire, bashobora no kwandura nubwo intera iri hejuru ya metero 1.

Ikindi kintu ni uko umuntu uri mu gihe cyo kwibasirwa na COVID-19 ashobora no gukwirakwiza abandi bantu bari hafi ye. Noneho rero, nyamuneka wite ku buzima bwawe n'ubw'umuryango wawe.

Icya gatatu: Ni nde uri mu kaga ko kurwara indwara zikomeye?

Nubwo abashakashatsi bagikomeje kwiga uburyo COVID-2019 igira ingaruka ku bantu, abantu bakuze n'abantu bafite indwara zabanje kubaho (nk'umuvuduko ukabije w'amaraso, indwara z'umutima, indwara z'ibihaha, kanseri cyangwa diyabete) basa n'aho bakunze kurwara indwara zikomeye kurusha abandi. Kandi abantu batabona ubuvuzi bukwiye mu gihe bagaragaje ibimenyetso bya virusi mu ntangiriro.

Icya kane: Virusi imara igihe kingana iki hejuru yayo?

Ntabwo bizwi neza igihe virusi itera COVID-19 imara ku buso, ariko isa nkaho yitwara nk'izindi coronavirus. Ubushakashatsi bwerekana ko coronavirus (harimo n'amakuru y'ibanze kuri virusi ya COVID-19) ishobora kumara ku buso amasaha make cyangwa iminsi myinshi. Ibi bishobora gutandukana bitewe n'imimerere itandukanye (urugero: ubwoko bw'ubuso, ubushyuhe cyangwa ubushuhe bw'ibidukikije).

Niba ubona ko ahantu runaka hashobora kuba haranduye, hasukure ukoresheje umuti wica udukoko kugira ngo wice virusi kandi ukirinde wowe ubwawe n'abandi. Karaba intoki zawe ukoresheje umuti wo kwisiga intoki urimo alukolo cyangwa ukarabe n'isabune n'amazi. Irinde gukora ku maso, mu kanwa cyangwa mu mazuru.

Icya gatanu: Ingamba zo kurinda

A. Ku bantu bari mu turere twa COVID-19 cyangwa baherutse gusura (iminsi 14 ishize)

Igumane mu rugo niba utangiye kumva utameze neza, nubwo waba ufite ibimenyetso byoroheje nko kubabara umutwe, umuriro muke (37.3 selisiyusi cyangwa hejuru) no kuva amaraso mu mazuru, kugeza igihe uzakira. Niba ari ngombwa ko umuntu akuzanira ibikoresho cyangwa ngo usohokane, urugero nko kugura ibiryo, ambara agapfukamunwa kugira ngo wirinde kwanduza abandi bantu.

 

Niba ugize umuriro, inkorora no guhumeka bigoranye, shaka ubufasha bwa muganga vuba kuko bishobora guterwa n'indwara z'ubuhumekero cyangwa indi ndwara ikomeye. Hamagara mbere y'igihe ubwire umuganga wawe niba hari urugendo cyangwa aho uherutse guhura n'abagenzi.

B. Ku bantu basanzwe.

 Kwambara udupfukamunwa two kubaga

 

 Sukura intoki zawe neza kandi ukoresheje umuti wo kwisiga ufite alukolo cyangwa uzikaraba n'isabune n'amazi.

 

 Irinde gukorakora ku maso, ku mazuru no ku munwa.

Menya neza ko wowe, n'abantu bagukikije, mukurikiza isuku yo guhumeka. Ibi bivuze gupfuka umunwa n'amazuru ukoresheje inkokora yawe cyangwa igitambaro cyawe cyanamye igihe ukorora cyangwa witsamuye. Hanyuma jugunya igitambaro cyakoreshejwe ako kanya.

 

 Guma mu rugo niba wumva utameze neza. Niba ufite umuriro, inkorora n'ingorane zo guhumeka, shaka ubufasha bwa muganga kandi uhamagare mbere y'igihe. Kurikiza amabwiriza y'ubuyobozi bw'ubuzima bwo mu gace utuyemo.

Komeza umenye amakuru agezweho ku hantu hashya haterwa na COVID-19 (imijyi cyangwa uturere aho COVID-19 ikwirakwira cyane). Niba bishoboka, irinde kujya ahantu runaka - cyane cyane niba uri umuntu ugeze mu za bukuru cyangwa ufite diyabete, indwara y'umutima cyangwa y'ibihaha.

icyorezo cya covid

 


Igihe cyo kohereza: Kamena-01-2020