Muamua: O le ā le COVID-19?

O le COVID-19 o le faʻamaʻi pipisi e mafua mai i le coronavirus fou na maua talu ai nei. O lenei siama fou ma le faʻamaʻi sa leʻi iloa aʻo leʻi amata le pepesi i Wuhan, Saina, ia Tesema 2019.

Lua: E faʻapefea ona salalau le COVID-19?

E mafai e tagata ona maua i le COVID-19 mai isi tagata o loʻo maua i le siama. E mafai ona sosolo le faʻamaʻi mai le tasi tagata i le isi tagata e ala i ni tamaʻi mataua mai le isu poʻo le gutu lea e sosolo pe a tale pe manava se tagata e maua i le COVID-19. O nei mataua e paʻuʻū i luga o meafaitino ma mea o loʻo siomia ai le tagata. Ona maua lea e isi tagata le COVID-19 e ala i le paʻi atu i nei meafaitino poʻo mea, ona paʻi lea i o latou mata, isu poʻo le gutu. E mafai foʻi e tagata ona maua i le COVID-19 pe a latou manavaina ni mataua mai se tagata e maua i le COVID-19 o loʻo tale pe manava ni mataua. O le mafuaʻaga lea e taua ai le nofo mamao e sili atu ma le 1 mita (3 futu) mai se tagata o loʻo maʻi. Ma afai o loʻo nonofo isi tagata ma se tasi o loʻo maua i le siama i se nofoaga ea mo se taimi umi, e mafai foʻi ona aʻafia tusa lava pe sili atu ma le 1 mita le mamao.

O le isi mea, o le tagata o loʻo i le vaitaimi o le faʻamaʻi o le COVID-19 e mafai foʻi ona faʻasalalauina isi tagata e vavalalata ia i latou. O lea faʻamolemole ia e tausia oe lava ma lou aiga.

Tolu: O ai e lamatia i le maua i faʻamaʻi ogaoga?

E ui o loʻo suʻesuʻeina pea e le au suʻesuʻe le auala e aʻafia ai tagata e le COVID-2019, ae o tagata matutua ma tagata e iai ni faʻafitauli faafomaʻi muamua (e pei o le toto maualuga, faʻamaʻi fatu, faʻamaʻi mama, kanesa poʻo le suka) e foliga mai e sili atu ona aʻafia i ni faʻamaʻi tuga nai lo isi. Ma o tagata latou te le mauaina le tausiga faafomaʻi talafeagai i le amataga o latou faʻailoga o le siama.

Fa: O le ā le umi e ola ai le siama i luga o le fogaeleele?

E le o mautinoa pe o le a le umi e ola ai le siama e mafua ai le COVID-19 i luga o mea, ae foliga mai e pei lava ona amio o isi coronavirus. Ua fautua mai suʻesuʻega e mafai e coronavirus (e aofia ai faʻamatalaga muamua i le siama COVID-19) ona tumau i luga o mea mo ni nai itula pe oo atu i ni nai aso. Atonu e eseese lenei mea i lalo o tulaga eseese (e pei o le ituaiga o mea, vevela poʻo le susū o le siosiomaga).

Afai e te manatu ua pisia se mea, fa'amamā i se vaila'au fa'amamā faigofie e fasioti ai le siama ma puipuia ai oe lava fa'apea ma isi. Fa'amamā ou lima i se vaila'au e fa'aaoga ai le 'ava malosi pe fufulu i le fasimoli ma le vai. 'Alo'ese mai le pa'i atu i ou mata, gutu, po'o le isu.

Lima: Fuafuaga Puipuiga

A. Mo tagata o loʻo i totonu pe na asiasi talu ai nei (i aso e 14 ua tuanaʻi) o eria o loʻo sosolo ai le COVID-19

Ia vavae ese oe lava e ala i le nofo i le fale pe afai e te amata ona lagona le le malosi, tusa lava pe i ai ni fa'ailoga mama e pei o le tiga o le ulu, fiva maualalo (37.3 C pe sili atu) ma le tafe o le isu, se'ia e toe malosi. Afai e taua mo oe le i ai o se tasi e aumai ni sapalai mo oe pe alu i fafo, e pei o le fa'atau mai o mea'ai, ona fai lea o se ufimata e 'alo 'ese ai mai le a'afia o isi tagata.

Afai e te maua i le fiva, tale ma faigata ona manava, ia vave saili se fesoasoani faafoma'i aua atonu e mafua mai i se fa'ama'i pipisi o le manava po'o se isi tulaga ogaoga. Telefoni muamua ma ta'u i lau foma'i so'o se malaga talu ai nei pe fesoota'i ma tagata femalagaa'i.

B. Mo tagata masani.

 Ofuina o ufimata taotoga

 Fufulu lelei ou lima i taimi uma ma lelei i se vai e mili ai lima e iai le 'ava malosi pe fufulu fo'i i le fasimoli ma le vai.

 'Alo'ese mai le pa'i atu i mata, isu ma le gutu.

Ia mautinoa o oe, faapea foi ma tagata o siomia oe, e mulimuli i le tumama lelei o le manava. O lona uiga o le ufiufi lea o lou gutu ma lou isu i lou tulilima po o se pepa solo pe a e tale pe mafatua. Ona lafoa’i loa lea o le pepa solo ua uma ona fa’aaogaina.

 Nofo i le fale pe afai e te lagona le le malosi. Afai e te maua i le fiva, tale ma faigata ona manava, saili se fesoasoani faafoma'i ma telefoni muamua. Mulimuli i fa'atonuga a lau pulega fa'alesoifua maloloina i le lotoifale.

Ia e fa'afouina pea oe i nofoaga aupito lata mai o lo'o a'afia ai le COVID-19 (a'ai po'o eria o lo'o salalau solo ai le COVID-19). Afai e mafai, 'alo'ese mai le malaga i nofoaga - aemaise lava pe afai o oe o se tagata matua pe maua i le ma'isuka, fa'ama'i fatu po'o le mama.