بىرىنچى: COVID-19 دېگەن نېمە؟

COVID-19 ئەڭ يېقىندا بايقالغان كورونا ۋىرۇسى كەلتۈرۈپ چىقىرىدىغان يۇقۇملۇق كېسەللىك. بۇ يېڭى ۋىرۇس ۋە كېسەللىك 2019-يىلى 12-ئايدا جۇڭگونىڭ ۋۇخەن شەھىرىدە يۇقۇملىنىشتىن بۇرۇن نامەلۇم ئىدى.

ئىككىنچى: COVID-19 قانداق تارقىلىدۇ؟

كىشىلەر COVID-19 نى ۋىرۇسقا گىرىپتار بولغان باشقا كىشىلەردىن يۇقتۇرۇشى مۇمكىن. بۇ كېسەللىك بۇرۇن ياكى ئېغىزدىن چىققان كىچىك تامچىلار ئارقىلىق ئادەمدىن ئادەمگە تارقىلىدۇ، بۇ تامچىلار COVID-19 غا گىرىپتار بولغان ئادەم يۆتەلگەندە ياكى نەپەس چىقارغاندا تارقىلىدۇ. بۇ تامچىلار ئادەمنىڭ ئەتراپىدىكى نەرسىلەر ۋە يۈزلەرگە چۈشۈپ قالىدۇ. باشقا كىشىلەر ئاندىن بۇ نەرسىلەر ياكى يۈزلەرگە تېگىپ، ئاندىن كۆزى، بۇرنى ياكى ئاغزىغا تېگىپ COVID-19 غا گىرىپتار بولىدۇ. ئەگەر كىشىلەر يۆتەلگەندە ياكى نەپەس چىقارغان COVID-19 غا گىرىپتار بولغان ئادەمنىڭ تامچىلىرىنى نەپەس ئالسا، COVID-19 غا گىرىپتار بولۇشى مۇمكىن. شۇڭلاشقا كېسەل ئادەمدىن 1 مېتىردىن (3 ئىنگلىز چىسى) يىراق تۇرۇش مۇھىم. باشقا كىشىلەر ۋىرۇسقا گىرىپتار بولغان ئادەم بىلەن ئۇزۇن ۋاقىت بىللە تۇرغاندا، ئارىلىقى 1 مېتىردىن ئېشىپ كەتسىمۇ يۇقۇملىنىشى مۇمكىن.

يەنە بىر نەرسە، COVID-19 نىڭ يوشۇرۇن مەزگىلىدە تۇرۇۋاتقان كىشىلەرمۇ ئۆزىگە يېقىن باشقا كىشىلەرگىمۇ يۇقتۇرۇشى مۇمكىن. شۇڭا ئۆزىڭىزگە ۋە ئائىلىڭىزگە دىققەت قىلىڭ.

ئۈچىنچى: ئېغىر كېسەللىككە گىرىپتار بولۇش خەۋپى كىملەردە بار؟

تەتقىقاتچىلار COVID-2019 نىڭ كىشىلەرگە قانداق تەسىر كۆرسىتىدىغانلىقىنى تەتقىق قىلىۋاتقان بولسىمۇ، ياشانغانلار ۋە ئالدىن مەۋجۇت بولغان كېسەللىكلىرى (مەسىلەن، يۇقىرى قان بېسىمى، يۈرەك كېسىلى، ئۆپكە كېسىلى، راك ياكى دىئابېت قاتارلىق) بار كىشىلەر باشقىلارغا قارىغاندا ئېغىر كېسەللىكلەرگە تېخىمۇ كۆپ گىرىپتار بولىدۇ. ۋىرۇسنىڭ دەسلەپكى ئالامەتلىرى كۆرۈلگەندە مۇۋاپىق داۋالىنىشقا ئېرىشەلمىگەن كىشىلەرمۇ شۇنداق.

تۆتىنچى: ۋىرۇس يۈزە يۈزىدە قانچىلىك ۋاقىت ياشىيالايدۇ؟

COVID-19 نى كەلتۈرۈپ چىقىرىدىغان ۋىرۇسنىڭ يۈزە يۈزىدە قانچىلىك ۋاقىت ياشايدىغانلىقى ئېنىق ئەمەس، ئەمما ئۇ باشقا كورونا ۋىرۇسلىرىغا ئوخشاش ھەرىكەت قىلىدىغاندەك قىلىدۇ. تەتقىقاتلار شۇنى كۆرسىتىپ بېرىدۇكى، كورونا ۋىرۇسى (COVID-19 ۋىرۇسى ھەققىدىكى دەسلەپكى ئۇچۇرلارنى ئۆز ئىچىگە ئالىدۇ) يۈزە يۈزىدە بىر نەچچە سائەت ياكى بىر نەچچە كۈنگىچە ياشىشى مۇمكىن. بۇ ئەھۋال ھەر خىل شارائىتتا (مەسىلەن، يۈزە تىپى، تېمپېراتۇرا ياكى مۇھىتنىڭ نەملىكى) ئوخشىماسلىقى مۇمكىن.

ئەگەر بىرەر يۈزنىڭ يۇقۇملانغان بولۇشى مۇمكىن دەپ ئويلىسىڭىز، ۋىرۇسنى ئۆلتۈرۈش ۋە ئۆزىڭىزنى ۋە باشقىلارنى قوغداش ئۈچۈن ئۇنى ئاددىي دېزىنفېكسىيەلىك سۇيۇقلۇق بىلەن تازىلاڭ. قوللىرىڭىزنى ئىسپىرتلىق قول سۈرتكۈچ بىلەن سۈرتۈڭ ياكى سوپۇن ۋە سۇ بىلەن يۇيۇڭ. كۆزىڭىزگە، ئاغزىڭىزغا ياكى بۇرنىڭىزغا تەگمەسلىكتىن ساقلىنىڭ.

بەشىنچى: قوغداش تەدبىرلىرى

A. COVID-19 تارقىلىۋاتقان رايونلاردا تۇرۇۋاتقان ياكى يېقىندا (ئۆتكەن 14 كۈندە) زىيارەت قىلغان كىشىلەر ئۈچۈن

ئەگەر ئۆزىڭىزنى ياخشى ھېس قىلمىسىڭىز، ھەتتا باش ئاغرىش، تۆۋەن دەرىجىلىك قىزىتما (37.3 سېلسىيە گرادۇس ياكى ئۇنىڭدىن يۇقىرى) ۋە بۇرنىڭىزدىن ئازراق ئېقىش قاتارلىق يېنىك ئالامەتلەر كۆرۈلسە، ساقايغۇچە ئۆيدە تۇرۇپ ئۆزىڭىزنى ئايرىۋېتىڭ. ئەگەر بىرەيلەننىڭ سىزگە لازىملىق نەرسىلەرنى ئېلىپ كېلىشى ياكى سىرتقا چىقىشى، مەسىلەن، يېمەكلىك سېتىۋېلىش زۆرۈر بولسا، باشقىلارغا يۇقتۇرۇشتىن ساقلىنىش ئۈچۈن ماسكا تاقىڭ.

ئەگەر قىزىتما، يۆتەل ۋە نەپەس ئېلىشتا قىينىلىش كۆرۈلسە، دەرھال دوختۇرغا كۆرۈنۈڭ، چۈنكى بۇ نەپەس يولى يۇقۇملىنىشى ياكى باشقا ئېغىر كېسەللىكلەر سەۋەبىدىن بولۇشى مۇمكىن. ئالدىن تېلېفون قىلىپ، دوختۇرىڭىزغا يېقىنقى سەپەر ياكى ساياھەتچىلەر بىلەن بولغان ئالاقىڭىز ھەققىدە ئېيتىپ بېرىڭ.

B. نورمال كىشىلەر ئۈچۈن.

 جىددىي قۇتقۇزۇش ماسكىسىنى تاقاش

 قوللىرىڭىزنى دائىم ۋە تولۇق ھالدا ئىسپىرتلىق قول سۈرتكۈچ بىلەن تازىلاڭ ياكى سوپۇن ۋە سۇ بىلەن يۇيۇڭ.

 كۆز، بۇرۇن ۋە ئېغىزغا تەگمەسلىكتىن ساقلىنىڭ.

ئۆزىڭىز ۋە ئەتراپىڭىزدىكى كىشىلەرنىڭ نەپەس يولى تازىلىقىغا رىئايە قىلىشىغا كاپالەتلىك قىلىڭ. بۇنىڭ مەنىسى يۆتەلگەندە ياكى چۈشكۈرگەندە ئېگىلگەن تىرناق ياكى رەخت بىلەن ئېغىز ۋە بۇرنىڭىزنى يېپىشتۇرۇڭ. ئاندىن ئىشلىتىلگەن رەختنى دەرھال تاشلاڭ.

 ئەگەر ئۆزىڭىزنى ناچار ھېس قىلسىڭىز، ئۆيدە تۇرۇڭ. ئەگەر قىزىتما، يۆتەل ۋە نەپەس ئېلىشتا قىينىلىش بولسا، دوختۇرغا كۆرۈنۈڭ ۋە ئالدىن تېلېفون قىلىڭ. يەرلىك سەھىيە تارماقلىرىنىڭ كۆرسەتمىلىرىگە ئەمەل قىلىڭ.

COVID-19 نىڭ ئەڭ يېڭى قىزىق نۇقتىلىرىدىن (COVID-19 كەڭ تارقالغان شەھەرلەر ياكى يەرلىك رايونلار) خەۋەردار بولۇڭ. مۇمكىن بولسا، جايلارغا ساياھەت قىلىشتىن ساقلىنىڭ - بولۇپمۇ ياشانغان ياكى دىئابىت، يۈرەك ياكى ئۆپكە كېسىلىگە گىرىپتار بولغانلار.