Okokuqala: Yintoni i-COVID-19?
I-COVID-19 sisifo esosulelayo esibangelwa yi-coronavirus esandul’ ukufunyanwa. Le ntsholongwane intsha kunye nesifo zazingaziwa ngaphambi kokuba kuqale ubhubhane eWuhan, eTshayina, ngoDisemba ka-2019.
Okwesibini: Isasazeka njani i-COVID-19?
Abantu banokuyifumana i-COVID-19 kwabanye abantu abane-virus. Esi sifo sinokusasazeka ukusuka komnye umntu siye komnye ngamathontsi amancinci avela empumlweni okanye emlonyeni asasazeka xa umntu one-COVID-19 ekhohlela okanye ekhupha umoya. La mathontsi awela kwizinto nakwindawo ezijikeleze umntu. Abanye abantu bayifumana i-COVID-19 ngokuchukumisa ezi zinto okanye iindawo, baze bachukumise amehlo abo, impumlo okanye umlomo. Abantu banokuyifumana i-COVID-19 ukuba baphefumla amathontsi avela kumntu one-COVID-19 okhohlela okanye okhupha umoya. Yingakho kubalulekile ukuhlala ngaphezulu kwe-1 mitha (iinyawo ezi-3) kude nomntu ogulayo. Kwaye xa abanye abantu behlala naye one-virus kwindawo engenamoya ixesha elide banokosuleleka nokuba umgama ungaphezulu kwe-1 mitha.
Enye into, umntu okwixesha lokukhulelwa ngenxa ye-COVID-19 angasasazeka nabanye abantu abasondeleyo kuye. Ngoko ke nceda uzikhathalele wena nosapho lwakho.
Okwesithathu: Ngubani osengozini yokufumana isifo esiqatha?
Ngelixa abaphandi besafunda ngendlela i-COVID-2019 ebachaphazela ngayo abantu, abantu abadala kunye nabantu abaneengxaki zempilo esele zikhona (ezifana noxinzelelo lwegazi oluphezulu, isifo sentliziyo, isifo semiphunga, umhlaza okanye isifo seswekile) babonakala befumana izifo ezinzulu rhoqo kunabanye. Kwaye abantu abangafumani nyango lufanelekileyo xa befumana iimpawu zokuqala zentsholongwane.
Okwesine: Ihlala ixesha elingakanani intsholongwane phezu komhlaba?
Akukacaci ukuba intsholongwane ebangela i-COVID-19 ihlala ixesha elingakanani phezu komhlaba, kodwa kubonakala ngathi iziphatha njengezinye ii-coronavirus. Izifundo zibonisa ukuba ii-coronavirus (kuquka ulwazi lokuqala ngentsholongwane ye-COVID-19) zinokuhlala phezu komhlaba kangangeeyure ezimbalwa okanye ukuya kwiintsuku ezininzi. Oku kunokwahluka phantsi kweemeko ezahlukeneyo (umz. uhlobo lomphezulu, ubushushu okanye ukufuma kwendalo).
Ukuba ucinga ukuba indawo ethile inosulelo, yicoce ngesibulali-ntsholongwane esilula ukubulala intsholongwane kwaye uzikhusele wena nabanye. Coca izandla zakho ngesiraphu sezandla esisekelwe kutywala okanye uzihlambe ngesepha namanzi. Kuphephe ukuchukumisa amehlo, umlomo, okanye impumlo.
Okwesihlanu: Amanyathelo okukhusela
A. Kubantu abakwiindawo ezikwiiveki ezili-14 ezidlulileyo okanye abasandula ukutyelela (kwiintsuku ezili-14 ezidlulileyo) apho i-COVID-19 isasazeka khona
Zihlukanise ngokuhlala ekhaya ukuba uqala ukuziva ungonwabanga, nokuba uneempawu ezincinci ezifana nentloko ebuhlungu, umkhuhlane ophantsi (37.3 C nangaphezulu) kunye nempumlo egobhozayo kancinci, ude uphile. Ukuba kubalulekile ukuba umntu akuzisele izinto okanye uphume, umz. ukuyothenga ukutya, nxiba imaski ukuze ungosuleli abanye abantu.
Ukuba uqalisa ukuba nomkhuhlane, ukukhohlela kunye nobunzima bokuphefumla, funa ingcebiso kagqirha ngokukhawuleza kuba oku kusenokubangelwa lusulelo lokuphefumla okanye enye imeko enzulu. Fowunela kwangaphambili kwaye uxelele umboneleli wakho ngohambo lwakho lwakutshanje okanye ukudibana nabahambi.
B. Kubantu abaqhelekileyo.
Ukunxiba iimaski zotyando
Hlamba izandla zakho rhoqo kwaye uzicoce kakuhle nge-alcohol-based hand rub okanye uzihlambe ngesepha namanzi.
Kuphephe ukuchukumisa amehlo, impumlo nomlomo.
Qinisekisa ukuba wena, kunye nabantu abakungqongileyo, nilandela ucoceko olufanelekileyo lokuphefumla. Oku kuthetha ukugquma umlomo nempumlo yakho ngengqiniba yakho egobileyo okanye ilaphu xa ukhohlela okanye uthimla. Emva koko lahla ilaphu elisetyenzisiweyo ngoko nangoko.
Hlala ekhaya ukuba uziva ungaphilanga. Ukuba unomkhuhlane, ukhohlela kwaye unengxaki yokuphefumla, funa uncedo lwezonyango kwaye utsalele umnxeba kwangethuba. Landela imiyalelo yegunya lezempilo lasekuhlaleni.
Hlala usesikhathini ngeendawo zamva nje ezichaphazeleka yi-COVID-19 (izixeko okanye iindawo zasekuhlaleni apho i-COVID-19 isasazeka khona ngokubanzi). Ukuba kunokwenzeka, kuphephe ukuya kwiindawo – ingakumbi ukuba ungumntu omdala okanye unesifo seswekile, isifo sentliziyo okanye semiphunga.
Ixesha lokuthumela: Juni-01-2020





