Àkọ́kọ́: Kí ni COVID-19?

COVID-19 ni àrùn àkóràn tí kòkòrò àrùn coronavirus tuntun tí a ṣẹ̀ṣẹ̀ rí ń fà. Kòkòrò àrùn àti àrùn tuntun yìí kò tíì di ohun tí a mọ̀ kí àjàkálẹ̀ àrùn náà tó bẹ̀rẹ̀ ní Wuhan, China, ní oṣù Kejìlá ọdún 2019.

Èkejì: Báwo ni COVID-19 ṣe tànkálẹ̀?

Àwọn ènìyàn lè kó COVID-19 láti ọ̀dọ̀ àwọn mìíràn tí wọ́n ní kòkòrò àrùn náà. Àrùn náà lè tàn kálẹ̀ láti ọ̀dọ̀ ẹnì kan sí ẹlòmíràn nípasẹ̀ àwọn ìsun kéékèèké láti imú tàbí ẹnu tí ó ń tàn kálẹ̀ nígbà tí ẹni tí ó ní kòkòrò àrùn COVID-19 bá ń kọ́ tàbí tí ó ń mí ẹ̀mí. Àwọn ìsun wọ̀nyí ń balẹ̀ sórí àwọn nǹkan àti ojú tí ó yí ẹni náà ká. Àwọn ènìyàn mìíràn yóò máa kó COVID-19 nípa fífọwọ́ kan àwọn nǹkan tàbí ojú wọ̀nyí, lẹ́yìn náà wọ́n yóò máa fọwọ́ kan ojú, imú tàbí ẹnu wọn. Àwọn ènìyàn tún lè kó COVID-19 bí wọ́n bá ń mí ìsun láti ọ̀dọ̀ ẹni tí ó ní kòkòrò àrùn COVID-19 tí ó ń kọ́ tàbí tí ó ń mí ìsun. Ìdí nìyí tí ó fi ṣe pàtàkì láti dúró sí ibi tí ó ju mítà 1 lọ (ẹsẹ̀ mẹ́ta) sí ẹni tí ó ń ṣàìsàn. Nígbà tí àwọn ènìyàn mìíràn bá ń gbé pẹ̀lú ẹni tí ó ní kòkòrò àrùn náà ní ààyè tí ó ní kòkòrò àrùn náà fún ìgbà pípẹ́, wọ́n lè kó àrùn náà bí ó tilẹ̀ jẹ́ pé ó ju mítà 1 lọ.

Ohun mìíràn ni pé, ẹni tí ó wà ní àkókò ìbímọ COVID-19 náà lè tan àwọn ènìyàn mìíràn ká, wọ́n sún mọ́ wọn. Nítorí náà, jọ̀wọ́ tọ́jú ara rẹ àti ìdílé rẹ.

Ẹkẹta: Ta ni o wa ninu ewu lati ni arun nla?

Bó tilẹ̀ jẹ́ pé àwọn olùwádìí ṣì ń kọ́ nípa bí COVID-2019 ṣe ń nípa lórí àwọn ènìyàn, àwọn àgbàlagbà àti àwọn tí wọ́n ní àwọn àìsàn ìlera tẹ́lẹ̀ (bíi ẹ̀jẹ̀ ríru gíga, àrùn ọkàn, àrùn ẹ̀dọ̀fóró, àrùn jẹjẹrẹ tàbí àtọ̀gbẹ) máa ń ní àìsàn líle ju àwọn mìíràn lọ. Àti àwọn ènìyàn tí wọn kò rí ìtọ́jú tó yẹ gbà nígbà tí wọ́n bá ní àwọn àmì àrùn náà ní ìbẹ̀rẹ̀.

Ẹ̀kẹrin: Báwo ni kòkòrò àrùn náà ṣe máa pẹ́ tó tí ó fi lè wà láàyè?

Kò dájú bí kòkòrò àrùn tó ń fa COVID-19 ṣe pẹ́ tó lórí àwọn ilẹ̀, àmọ́ ó dà bíi pé ó ń hùwà bí àwọn kòkòrò àrùn coronavirus mìíràn. Àwọn ìwádìí fihàn pé kòkòrò àrùn coronavirus (pẹ̀lú ìwífún àkọ́kọ́ lórí kòkòrò àrùn COVID-19) lè wà lórí àwọn ilẹ̀ fún wákàtí díẹ̀ tàbí títí di ọjọ́ mélòó kan. Èyí lè yàtọ̀ lábẹ́ àwọn ipò tó yàtọ̀ síra (fún àpẹẹrẹ irú ilẹ̀, ìwọ̀n otútù tàbí ọriniinitutu àyíká).

Tí o bá rò pé ojú ilẹ̀ kan lè ní àkóràn, fi oògùn apakòkòrò nu ún láti pa kòkòrò àrùn náà kí o sì dáàbò bo ara rẹ àti àwọn ẹlòmíràn. Fi ọṣẹ ọwọ́ rẹ fọ ọwọ́ rẹ tàbí kí o fi ọṣẹ àti omi fọ̀ ọ́. Yẹra fún fífi ọwọ́ kan ojú, ẹnu, tàbí imú rẹ.

Ẹ̀karùn-ún: Àwọn ìgbésẹ̀ ààbò

A. Fún àwọn ènìyàn tí wọ́n wà ní tàbí tí wọ́n ṣẹ̀ṣẹ̀ ṣèbẹ̀wò sí àwọn agbègbè (ní ọjọ́ mẹ́rìnlá sẹ́yìn) níbi tí COVID-19 ti ń tàn kálẹ̀.

Yà ara rẹ sọ́tọ̀ nípa dídúró sílé tí o bá bẹ̀rẹ̀ sí í nímọ̀lára àìlera, kódà pẹ̀lú àwọn àmì àrùn díẹ̀ bíi orí fífó, ibà díẹ̀ (37.3C tàbí jù bẹ́ẹ̀ lọ) àti imú díẹ̀ tí ń sàn, títí tí ara rẹ yóò fi yá. Tí ó bá ṣe pàtàkì fún ọ láti ní ẹnìkan tí ó mú àwọn ohun èlò wá fún ọ tàbí láti jáde lọ, fún àpẹẹrẹ láti ra oúnjẹ, lo ibojú láti yẹra fún kíkó àrùn ran àwọn ẹlòmíràn.

Tí ibà bá ń ṣe ọ́, ikọ́ àti ìṣòro mímí, wá ìmọ̀ràn dókítà kíákíá nítorí pé ó lè jẹ́ nítorí àkóràn atẹ́gùn tàbí àìsàn míì tó le koko. Pe olùtọ́jú rẹ ṣáájú kí o sì sọ fún un nípa ìrìn àjò tàbí ìbáṣepọ̀ pẹ̀lú àwọn arìnrìn àjò láìpẹ́ yìí.

B. Fún àwọn ènìyàn tí wọ́n jẹ́ aláìlágbára.

 Wíwọ àwọn ìbòmú iṣẹ́-abẹ

 Máa fọ ọwọ́ rẹ dáadáa pẹ̀lú ọṣẹ àti omi nígbà gbogbo.

 Yẹra fún fífọwọ́ kan ojú, imú àti ẹnu.

Rí i dájú pé ìwọ àti àwọn ènìyàn tó wà ní àyíká rẹ ń tẹ̀lé ìmọ́tótó tó dára nípa èémí. Èyí túmọ̀ sí wíwọ ẹnu àti imú rẹ pẹ̀lú ìgbọ̀nwọ́ tàbí ìfọ́ ara nígbà tí o bá ń yọ́ tàbí tí o bá ń mí. Lẹ́yìn náà, sọ ìfọ́ ara tí o ti lò nù lẹ́sẹ̀kẹsẹ̀.

Dúró sílé tí ara rẹ kò bá yá. Tí o bá ní ibà, ikọ́ àti ìṣòro mímí, wá ìtọ́jú ìṣègùn kí o sì pè é ṣáájú. Tẹ̀lé ìtọ́ni láti ọ̀dọ̀ àwọn aláṣẹ ìlera àdúgbò rẹ.

Ẹ máa tẹ̀síwájú láti mọ àwọn ibi tí COVID-19 ti gbòòrò sí (àwọn ìlú tàbí àwọn agbègbè tí COVID-19 ti ń tàn kálẹ̀). Tí ó bá ṣeé ṣe, ẹ yẹra fún rírìnrìn àjò lọ sí àwọn ibi - pàápàá jùlọ tí ẹ bá jẹ́ àgbàlagbà tàbí tí ẹ ní àrùn àtọ̀gbẹ, àrùn ọkàn tàbí ẹ̀dọ̀fóró.