ទីមួយ៖ តើ​ជំងឺ​កូវីដ-១៩ ជា​អ្វី?

កូវីដ-១៩ គឺជាជំងឺឆ្លងដែលបង្កឡើងដោយវីរុសកូរ៉ូណាដែលទើបត្រូវបានរកឃើញថ្មីៗនេះ។ វីរុស និងជំងឺថ្មីនេះមិនត្រូវបានគេដឹងមុនពេលការផ្ទុះឡើងនៃជំងឺនេះបានចាប់ផ្តើមនៅទីក្រុងវូហាន ប្រទេសចិនក្នុងខែធ្នូ ឆ្នាំ២០១៩។

ទីពីរ៖ តើជំងឺកូវីដ-១៩ រីករាលដាលយ៉ាងដូចម្តេច?

មនុស្សអាចឆ្លងជំងឺកូវីដ-១៩ ពីអ្នកដទៃដែលមានវីរុស។ ជំងឺនេះអាចឆ្លងពីមនុស្សម្នាក់ទៅមនុស្សម្នាក់តាមរយៈដំណក់ទឹកតូចៗពីច្រមុះ ឬមាត់ ដែលរីករាលដាលនៅពេលដែលអ្នកដែលមានជំងឺកូវីដ-១៩ ក្អក ឬដកដង្ហើមចេញ។ ដំណក់ទឹកទាំងនេះធ្លាក់លើវត្ថុ និងផ្ទៃជុំវិញមនុស្ស។ បន្ទាប់មកអ្នកផ្សេងទៀតឆ្លងជំងឺកូវីដ-១៩ ដោយប៉ះវត្ថុ ឬផ្ទៃទាំងនេះ បន្ទាប់មកប៉ះភ្នែក ច្រមុះ ឬមាត់របស់ពួកគេ។ មនុស្សក៏អាចឆ្លងជំងឺកូវីដ-១៩ ផងដែរ ប្រសិនបើពួកគេស្រូបដំណក់ទឹកពីអ្នកដែលមានជំងឺកូវីដ-១៩ ដែលក្អក ឬដកដង្ហើមចេញ។ នេះជាមូលហេតុដែលវាសំខាន់ក្នុងការនៅចម្ងាយជាង ១ ម៉ែត្រ (៣ ហ្វីត) ពីមនុស្សដែលឈឺ។ ហើយនៅពេលដែលមនុស្សផ្សេងទៀតស្នាក់នៅជាមួយអ្នកដែលមានវីរុសក្នុងកន្លែងបិទជិតក្នុងរយៈពេលយូរ ក៏អាចឆ្លងបានដែរ ទោះបីជាចម្ងាយលើសពី ១ ម៉ែត្រក៏ដោយ។

មួយវិញទៀត អ្នកដែលស្ថិតក្នុងដំណាក់កាលភ្ញាស់មេរោគកូវីដ-១៩ ក៏អាចចម្លងទៅអ្នកដទៃដែលនៅជិតពួកគេផងដែរ។ ដូច្នេះសូមថែរក្សាខ្លួនអ្នក និងក្រុមគ្រួសាររបស់អ្នក។

ទីបី៖ តើអ្នកណាខ្លះដែលមានហានិភ័យនៃការវិវត្តទៅជាជំងឺធ្ងន់ធ្ងរ?

ខណៈពេលដែលអ្នកស្រាវជ្រាវនៅតែកំពុងសិក្សាអំពីរបៀបដែលជំងឺកូវីដ-១៩ ប៉ះពាល់ដល់មនុស្ស មនុស្សចាស់ និងមនុស្សដែលមានជំងឺប្រចាំកាយ (ដូចជាជំងឺលើសឈាម ជំងឺបេះដូង ជំងឺសួត ជំងឺមហារីក ឬជំងឺទឹកនោមផ្អែម) ហាក់ដូចជាវិវត្តទៅជាជំងឺធ្ងន់ធ្ងរញឹកញាប់ជាងអ្នកដទៃ។ ហើយមនុស្សទាំងនោះមិនទទួលបានការថែទាំសុខភាពសមស្របនៅពេលមានរោគសញ្ញាដំបូងនៃវីរុសនោះទេ។

ទីបួន៖ តើវីរុសអាចរស់រានមានជីវិតលើផ្ទៃបានរយៈពេលប៉ុន្មាន?

វាមិនប្រាកដថាវីរុសដែលបង្កជំងឺកូវីដ-១៩ អាចរស់រានមានជីវិតលើផ្ទៃបានរយៈពេលប៉ុន្មាននោះទេ ប៉ុន្តែវាហាក់ដូចជាមានឥរិយាបទដូចវីរុសកូរ៉ូណាដទៃទៀត។ ការសិក្សាបានបង្ហាញថា វីរុសកូរ៉ូណា (រួមទាំងព័ត៌មានបឋមអំពីវីរុសកូវីដ-១៩) អាចបន្តរស់នៅលើផ្ទៃបានរយៈពេលពីរបីម៉ោង ឬរហូតដល់ច្រើនថ្ងៃ។ នេះអាចប្រែប្រួលក្រោមលក្ខខណ្ឌផ្សេងៗគ្នា (ឧទាហរណ៍ ប្រភេទផ្ទៃ សីតុណ្ហភាព ឬសំណើមនៃបរិស្ថាន)។

ប្រសិនបើអ្នកគិតថាផ្ទៃណាមួយអាចឆ្លងមេរោគ សូមសម្អាតវាដោយប្រើថ្នាំសម្លាប់មេរោគសាមញ្ញ ដើម្បីសម្លាប់មេរោគ និងការពារខ្លួនអ្នក និងអ្នកដទៃ។ លាងដៃរបស់អ្នកជាមួយនឹងទឹកលាងដៃដែលមានជាតិអាល់កុល ឬលាងវាជាមួយសាប៊ូ និងទឹក។ ជៀសវាងការប៉ះភ្នែក មាត់ ឬច្រមុះរបស់អ្នក។

ទីប្រាំ៖ វិធានការការពារ

ក. សម្រាប់អ្នកដែលស្ថិតនៅក្នុង ឬទើបតែបានទៅទស្សនា (១៤ថ្ងៃកន្លងមក) តំបន់ដែលជំងឺកូវីដ-១៩ កំពុងរីករាលដាល

ចូរធ្វើចត្តាឡីស័កដោយខ្លួនឯងដោយស្នាក់នៅផ្ទះប្រសិនបើអ្នកចាប់ផ្តើមមានអារម្មណ៍មិនស្រួលខ្លួន ទោះបីជាមានរោគសញ្ញាស្រាលដូចជាឈឺក្បាល គ្រុនក្តៅទាប (៣៧.៣អង្សាសេ ឬខ្ពស់ជាងនេះ) និងហៀរសំបោរបន្តិចក៏ដោយ រហូតដល់អ្នកជាសះស្បើយ។ ប្រសិនបើវាចាំបាច់សម្រាប់អ្នកក្នុងការឱ្យនរណាម្នាក់យកសម្ភារៈមកឱ្យអ្នក ឬចេញទៅក្រៅ ឧទាហរណ៍ ដើម្បីទិញអាហារ សូមពាក់ម៉ាស់ដើម្បីជៀសវាងការឆ្លងដល់អ្នកដទៃ។

ប្រសិនបើអ្នកមានគ្រុនក្តៅ ក្អក និងពិបាកដកដង្ហើម សូមស្វែងរកការព្យាបាលពីគ្រូពេទ្យជាបន្ទាន់ ព្រោះវាអាចបណ្តាលមកពីការឆ្លងមេរោគផ្លូវដង្ហើម ឬស្ថានភាពធ្ងន់ធ្ងរផ្សេងទៀត។ សូមទូរស័ព្ទទៅជាមុន ហើយប្រាប់អ្នកផ្តល់សេវារបស់អ្នកអំពីការធ្វើដំណើរ ឬការប៉ះពាល់ជាមួយអ្នកធ្វើដំណើរថ្មីៗ។

ខ. សម្រាប់មនុស្សធម្មតា។

 ពាក់ម៉ាស់វះកាត់

 លាងសម្អាតដៃរបស់អ្នកជាប្រចាំ និងឱ្យបានហ្មត់ចត់ជាមួយនឹងទឹកលាងដៃដែលមានជាតិអាល់កុល ឬលាងសម្អាតវាជាមួយសាប៊ូ និងទឹក។

 ជៀសវាងការប៉ះពាល់ភ្នែក ច្រមុះ និងមាត់។

ត្រូវប្រាកដថាអ្នក និងមនុស្សនៅជុំវិញអ្នក អនុវត្តតាមអនាម័យផ្លូវដង្ហើមឲ្យបានល្អ។ នេះមានន័យថា ត្រូវគ្របមាត់ និងច្រមុះរបស់អ្នកដោយកែងដៃកោង ឬក្រដាសជូតមាត់ នៅពេលអ្នកក្អក ឬកណ្តាស់។ បន្ទាប់មក បោះចោលក្រដាសជូតមាត់ដែលបានប្រើភ្លាមៗ។

 សូមស្នាក់នៅផ្ទះប្រសិនបើអ្នកមានអារម្មណ៍មិនស្រួលខ្លួន។ ប្រសិនបើអ្នកមានគ្រុនក្តៅ ក្អក និងពិបាកដកដង្ហើម សូមស្វែងរកការព្យាបាលពីគ្រូពេទ្យ ហើយទូរស័ព្ទទៅគ្រូពេទ្យជាមុន។ អនុវត្តតាមការណែនាំរបស់អាជ្ញាធរសុខាភិបាលក្នុងតំបន់របស់អ្នក។

តាមដានព័ត៌មានថ្មីៗអំពីចំណុចក្តៅនៃជំងឺកូវីដ-១៩ (ទីក្រុង ឬតំបន់ក្នុងស្រុកដែលជំងឺកូវីដ-១៩ កំពុងរីករាលដាលយ៉ាងទូលំទូលាយ)។ ប្រសិនបើអាចធ្វើទៅបាន សូមជៀសវាងការធ្វើដំណើរទៅកាន់កន្លែងនានា ជាពិសេសប្រសិនបើអ្នកជាមនុស្សចាស់ ឬមានជំងឺទឹកនោមផ្អៃ ជំងឺបេះដូង ឬជំងឺសួត។