Tuatahi: He aha te COVID-19?
Ko te COVID-19 te mate pipiri i puta mai i te coronavirus hou rawa atu i kitea. Kāore i mōhiotia tēnei huaketo hou me te mate i mua i te tīmatanga o te pakarutanga i Wuhan, Haina, i te Hakihea 2019.
Tuarua: Me pēhea te horapa o te COVID-19?
Ka taea e te tangata te pangia e te COVID-19 mai i ētahi atu kei a rātou te huaketo. Ka horapa te mate mai i te tangata ki te tangata mā roto i ngā pata iti mai i te ihu, i te waha rānei, ka horapa ina maremare, ina manawa rānei te tangata whai COVID-19. Ka tau ēnei pata ki runga i ngā taonga me ngā mata e karapoti ana i te tangata. Kātahi ka pangia e ētahi atu te COVID-19 mā te pā atu ki ēnei taonga, ki ngā mata rānei, kātahi ka pā atu ki ō rātou kanohi, ihu, waha rānei. Ka pangia hoki te tangata e te COVID-19 mēnā ka manawa rātou i ngā pata mai i te tangata whai COVID-19 e maremare ana, e manawa ana rānei i ngā pata. Koia te mea nui kia noho tawhiti atu i te 1 mita (3 putu) mai i te tangata e mate ana. Ā, mēnā kei te noho ētahi atu tāngata ki te tangata whai huaketo i roto i te wāhi ārai mate mō te wā roa, ka taea hoki te pangia ahakoa neke atu i te 1 mita te tawhiti.
Tētahi atu mea anō, ko te tangata kei roto i te wā whakawhānau o te COVID-19 ka taea hoki te hora i te mate ki ētahi atu tāngata e tata ana ki a rātou. Nō reira, kia tiakina koe me tō whānau.
Tuatoru: Ko wai kei te mōrearea ki te pāngia e te mate kino?
Ahakoa kei te ako tonu ngā kairangahau mō te pānga o te COVID-2019 ki te tangata, ko te hunga kaumātua me te hunga whai mate hauora o mua (pērā i te toto toto tiketike, te mate manawa, te mate pūkahukahu, te mate pukupuku, te mate huka rānei) te āhua nei ka pāngia e te mate kino nui atu i ētahi atu. Ā, ko te hunga kāore e whiwhi tiaki hauora tika i te tīmatanga o ō rātou tohu o te huaketo.
Tuawhā: Kia pēhea te roa e ora ai te huaketo i runga i te mata?
Kāore i te tino mārama te roa o te oranga o te huaketo e puta ai te COVID-19 i runga i ngā mata, engari te āhua nei he rite tonu tana whanonga ki ētahi atu coronavirus. E kī ana ngā rangahau ka noho pea ngā coronavirus (tae atu ki ngā mōhiohio tuatahi mō te huaketo COVID-19) ki runga i ngā mata mō ētahi haora, tae atu ki ētahi rā. Ka rerekē pea tēnei i raro i ngā āhuatanga rerekē (hei tauira, te momo mata, te pāmahana, te haumākū rānei o te taiao).
Ki te whakaaro koe kua pangia tetahi mata, horoia ki te paturopi māmā hei patu i te huaketo, hei tiaki hoki i a koe me ētahi atu. Horoia ō ringaringa ki te wai horoi ringa kei roto he waipiro, horoia rānei ki te hopi me te wai. Kaua e pā ki ō kanohi, waha, ihu rānei.
Tuarima: Ngā mahi tiaki
A. Mō te hunga kei roto, kua toro atu rānei i ngā rohe (i roto i ngā rā 14 kua hipa) kei reira te horapa o te COVID-19
Me noho motuhake koe ki te kāinga mēnā ka tīmata koe ki te kore e pai te āhua, ahakoa he iti noa ngā tohu pēnei i te ānini, te kirika iti (37.3 C, neke atu rānei) me te ihu pupuhi, kia ora rā anō koe. Mēnā he mea nui kia tonoa mai he taonga māu, kia haere rānei ki waho, hei tauira, ki te hoko kai, kātahi ka mau i te kopare kanohi hei ārai i te pangia o ētahi atu tāngata.
Ki te pāngia koe e te kirika, te maremare, me te uaua ki te manawa, rapua tonutia he tohutohu hauora nā te mea he mate manawa, he mate kino rānei tēnei. Waea atu i mua atu, ka whakamōhio atu ki tō kaiwhakarato mō ō haerenga tata nei, mō ō whakapā atu rānei ki ngā kaihaerere.
B. Mō ngā tāngata noa.
Te mau i ngā kopare pokanga
Horoia ō ringaringa i ia wā, i ia wā, ki te wai horoi ringaringa kei roto he waipiro, horoia rānei ki te hopi me te wai.
Kaua e pā ki ngā kanohi, ihu me te waha.
Kia tino whai koe, me te hunga hoki e karapoti ana i a koe, i te akuaku manawa pai. Ko te tikanga o tēnei me hipoki tō waha me tō ihu ki tō tuke piko, ki tō tauera rānei ina maremare, ina tihe rānei koe. Kātahi ka maka atu te tauera kua whakamahia.
Noho ki te kāinga mēnā kei te pāngia koe e te mate. Mēnā he kirika, he maremare, he uaua hoki te manawa, rapua he awhina hauora, ka waea atu i mua. Whāia ngā tohutohu a tō mana hauora ā-rohe.
Kia mau tonu ki ngā wāhi wera hou o te COVID-19 (ngā tāone nui, ngā rohe rānei e horapa whānuitia ana te COVID-19). Ki te taea, karohia te haere ki ngā wāhi - ina koa he kaumātua koe, he mate huka, he mate manawa, he mate pūkahukahu rānei.
Wā tuku: Pipiri-01-2020





