Беренчедән: COVID-19 нәрсә ул?

COVID-19 - иң күптән түгел ачылган коронавирус китереп чыгарган йогышлы авыру. Бу яңа вирус һәм авыру 2019 елның декабрендә Кытайның Ухань шәһәрендә таралу башланганчы билгеле түгел иде.

Икенчедән: COVID-19 ничек тарала?

Кешеләр COVID-19 вирусын йоктырган башка кешеләрдән йоктыра ала. Авыру борыннан яки авыздан чыккан кечкенә тамчылар аша кешедән кешегә күчә ала, алар COVID-19 белән авыручы кеше ютәлләгәндә яки сулыш чыгарганда тарала. Бу тамчылар кеше тирәсендәге әйберләргә һәм өслекләргә төшә. Аннары башка кешеләр бу әйберләргә яки өслекләргә кагылып, аннары күзләрен, борынын яки авызын тотып COVID-19 йоктыра. Кешеләр COVID-19 йоктырса да, ул ютәлләгән яки сулыш чыгарган COVID-19 белән авыручы кешедән чыккан тамчыларны суласа. Шуңа күрә авыру кешедән 1 метрдан (3 фут) ераклыкта тору мөһим. Башка кешеләр вируслы кеше белән герметик киңлектә озак вакыт яшәгәндә, алар да 1 метрдан артык ераклыкта булсалар да, инфекция йоктырырга мөмкин.

Тагын бер нәрсә, COVID-19 инкубация чорында булган кеше дә аңа якын булган башка кешеләргә дә йогырга мөмкин. Шуңа күрә үзегезне һәм гаиләгезне саклагыз.

Өченчедән: Кемнәрдә каты авыру барлыкка килү куркынычы бар?

Тикшеренүчеләр әле дә COVID-2019 кешеләргә ничек тәэсир итүен өйрәнсә дә, өлкән яшьтәге кешеләр һәм электән үк булган медицина шартлары булган кешеләр (мәсәлән, югары кан басымы, йөрәк авырулары, үпкә авырулары, яман шеш яки шикәр диабеты) башкаларга караганда ешрак җитди авыруларга дучар булалар. Ә вирусның беренче симптомнары белән тиешле медицина ярдәме алмаган кешеләр.

Дүртенчедән: Вирус өслектә күпме вакыт яши?

COVID-19 китереп чыгаручы вирусның өслекләрдә күпме вакыт яшәве төгәл билгеле түгел, ләкин ул башка коронавируслар кебек үк үзен тота кебек. Тикшеренүләр коронавирусларның (COVID-19 вирусы турында башлангыч мәгълүматны да кертеп) өслекләрдә берничә сәгать яки берничә көнгә кадәр сакланып калуын күрсәтә. Бу төрле шартларда (мәсәлән, өслек төре, температура яки әйләнә-тирә мохитнең дымлылыгы) төрлечә булырга мөмкин.

Әгәр дә сез берәр өслекнең зарарланган дип уйлыйсыз икән, вирусны юк итү һәм үзегезне һәм башкаларны саклау өчен аны гади дезинфекцияләүче чара белән чистартыгыз. Кулларыгызны спиртлы кул скрабы белән юыгыз яки сабын һәм су белән юыгыз. Күзләрегезгә, авызыгызга яки борыныгызга кагылмагыз.

Бишенче: Яклау чаралары

A. COVID-19 таралган районнарда булган яки күптән түгел (соңгы 14 көндә) булган кешеләр өчен

Әгәр дә үзегезне начар хис итә башласагыз, хәтта баш авырту, түбән температура (37,3 градус яки аннан югарырак) һәм борын агуы кебек җиңел симптомнар булса да, савыкканчы өйдә калып, үзегезне изоляцияләгез. Әгәр дә сезгә кирәк-яраклар алып килергә яки урамга чыгарга кирәк булса, мәсәлән, азык-төлек сатып алырга, башка кешеләргә йоктырмас өчен битлек киегез.

Әгәр дә сездә температура күтәрелсә, йөткерү яки сулыш алу авырлыгы туса, тиз арада медицина ярдәме сорагыз, чөнки бу сулыш юллары инфекциясе яки башка җитди авыру аркасында булырга мөмкин. Алдан шалтыратыгыз һәм табибыгызга соңгы сәяхәтләрегез яки сәяхәтчеләр белән элемтәгез турында хәбәр итегез.

B. Гадәти кешеләр өчен.

 Хирургик битлекләр кию

 Кулларыгызны спиртлы кул матдәсе белән даими һәм җентекләп чистартыгыз яки сабын һәм су белән юыгыз.

 Күзләргә, борынга һәм авызга кагылудан сакланыгыз.

Үзегез һәм тирә-юньдәге кешеләр тын юллары гигиенасын яхшы үтәвегезгә инаныгыз. Бу ютәлләгәндә яки төчкергәндә авызыгызны һәм борыныгызны бөгелгән терсәк яки салфетка белән капларга кирәк дигәнне аңлата. Аннары кулланылган салфетканы шунда ук ташлагыз.

 Үзегезне начар хис итсәгез, өйдә калыгыз. Әгәр дә температурагыз күтәрелсә, ютәлләсәгез һәм сулыш алу авырлашса, медицина ярдәменә мөрәҗәгать итегез һәм алдан шалтыратыгыз. Җирле сәламәтлек саклау органы күрсәтмәләрен үтәгез.

COVID-19 белән бәйле соңгы мәгълүматларны (COVID-19 киң таралган шәһәрләр яки җирле районнар) күзәтеп торыгыз. Мөмкин булса, урыннарга сәяхәт итүдән тыелыгыз - бигрәк тә сез өлкән яшьтәге кеше булсагыз яки шикәр диабеты, йөрәк яки үпкә авырулары булса.