Birinji: COVID-19 näme?

COVID-19 iň soňky açylan koronawirusyň döredýän ýokanç keselidir. Bu täze wirus we kesel 2019-njy ýylyň dekabrynda Hytaýyň Uhan şäherinde ýaýramazdan öň belli däldi.

Ikinji: COVID-19 nähili ýaýraýar?

Adamlar COVID-19-y wirusly başga adamlardan alyp bilýärler. Kesel adamdan adama burnundan ýa-da agyzdan kiçi damjalar arkaly ýaýrap bilýär, bu damjalar COVID-19-ly adam üsgürende ýa-da dem çykaranda ýaýraýar. Bu damjalar adamyň töweregindäki zatlara we ýüzlere düşýär. Soňra başga adamlar bu zatlara ýa-da ýüzlere degip, soňra gözlerine, burnuna ýa-da agzyna degip COVID-19-y alyp bilýärler. Adamlar COVID-19-y alyp barýan we üsgürýän ýa-da dem çykarýan adamdan damjalary dem alsalar, COVID-19-y alyp bilýärler. Şonuň üçin keselli adamdan 1 metrden (3 fut) uzaklykda durmak möhümdir. Şeýle hem, başga adamlar wirusly adam bilen uzak wagtlap germetik giňişlikde bolanda, aralyk 1 metrden uzak bolsa-da, ýokuşyp bilýärler.

Ýene-de bir zat, COVID-19-yň inkubasiýa döwründe bolan adam hem wirusy öz golaýyndaky beýleki adamlara ýaýradyp biler. Şonuň üçin özüňize we maşgalaňyza üns beriň.

Üçünji: Kimler agyr keseliň döremek howpy astynda?

Barlagçylar COVID-2019-yň adamlara nähili täsir edýändigini öwrenýänlerinde, gartaşan adamlarda we öňden bar bolan lukmançylyk ýagdaýlary bolan adamlarda (ýokary gan basyşy, ýürek keselleri, öýken keselleri, rak ýa-da diabet ýaly) başgalara garanyňda has köp agyr keseller ýüze çykýar. Şeýle hem, wirusyň ilkinji alamatlarynda degişli lukmançylyk kömegini almaýan adamlarda.

Dördünji: Wirus ýerüsti ýüzünde näçe wagt ýaşaýar?

COVID-19-a sebäp bolýan wirusyň ýüzlerde näçe wagtlap ýaşaýandygy anyk däl, ýöne ol beýleki koronawiruslar ýaly hereket edýän ýaly. Barlaglar koronawiruslaryň (COVID-19 wirusy baradaky deslapky maglumatlary goşmak bilen) ýüzlerde birnäçe sagat ýa-da birnäçe güne çenli saklanyp biljekdigini görkezýär. Bu dürli şertlerde (meselem, ýüziň görnüşi, daşky gurşawyň temperaturasy ýa-da çyglylygy) üýtgeşik bolup biler.

Eger bir ýeriň ýokançlanandygyny pikir edýän bolsaňyz, wirusy ýok etmek we özüňizi we başgalary goramak üçin ony ýönekeý dezinfeksiýa serişdesi bilen arassalaň. Elleriňizi spirt esasly el süpürgiji bilen arassalaň ýa-da sabyn we suw bilen ýuwuň. Gözleriňize, agzyňyza ýa-da burnuňyza degirmekden gaça duruň.

Bäşinji: Gorag çäreleri

A. COVID-19 ýaýraýan ýerlerde bolan ýa-da ýakynda (soňky 14 günde) baryp gören adamlar üçin

Baş agyry, pes derejeli gyzgynlyk (37,3 C ýa-da ondan ýokary) we burnuň akmagy ýaly ýeňil alamatlar bilen hem özüňizi ýaramaz duýsaňyz, sagalýança öýde galyp, özüňizi izolýasiýa ediň. Eger kimdir biriniň size zerur zatlary getirmegi ýa-da daşarda çykmagy, mysal üçin, iýmit satyn almak üçin zerur bolsa, başga adamlara ýokuşmazlyk üçin maska ​​dakynyň.

Eger gyzgynlyk, üsgürme we dem alyş kynçylygy ýüze çyksa, derhal lukmana ýüz tutuň, sebäbi bu dem alyş ýollarynyň infeksiýasy ýa-da başga bir agyr ýagdaý bilen baglanyşykly bolup biler. Öňünden jaň ediň we lukmanyňyza ýakynda syýahat eden ýa-da syýahatçylar bilen bolan gatnaşyk barada habar beriň.

B. Adaty adamlar üçin.

 Hirurgiki maskalary dakynmak

 Elleriňizi spirt esasly el süpürgiji bilen yzygiderli we düýpli arassalaň ýa-da sabyn we suw bilen ýuwuň.

 Gözlere, burnyňyza we agzyňyza degmekden gaça duruň.

Özüňiziň we töweregiňizdäki adamlaryň dem alyş ýollarynyň gigiýenasyny berjaý etmegine göz ýetiriň. Bu, üsgürýän ýa-da asgyrýan wagtyňyz agzyňyzy we burnuňyzy egilen dyrnagyňyz ýa-da salfetkaňyz bilen ýapmagy aňladýar. Soňra ulanylan salfetkany derrew zyňyň.

 Özüňizi erbet duýsaňyz, öýde galyň. Gyzgynlyk, üsgürme we dem alyş kynçylygy bolsa, lukmana ýüz tutuň we öňünden jaň ediň. Ýerli saglygy goraýyş edarasynyň görkezmelerine eýeriň.

COVID-19-yň iň soňky gyzgyn nokatlary (COVID-19 giňden ýaýran şäherler ýa-da ýerli ýerler) barada habarly boluň. Mümkin bolsa, ýerlere syýahat etmekden gaça duruň - esasanam ýaşuly adam bolsaňyz ýa-da diabet, ýürek ýa-da öýken keseliňiz bolsa.