चार आठवड्यांपेक्षा जास्त काळ टिकणारा जुनाट अतिसार हा आतड्यांनी दिलेला धोक्याचा इशारा आहे आणि आतड्यांच्या दाहक रोगासाठी (IBD) सतर्कता बाळगणे आवश्यक आहे.

पण समस्या इथेच आहे: जेव्हा तुम्ही दवाखान्यात जाता, तेव्हा तुमच्या आतड्यांना खरंच सूज आली आहे की नाही आणि ती सूज किती गंभीर आहे, हे डॉक्टर कसे ठरवतात? याच वेळी, एक वरवर पाहता ‘सामान्य’ वाटणारी चाचणी महत्त्वाची ठरते —मल कॅलप्रोटेक्टिन चाचणी. हे एका विश्वासू 'दुभाष्या'सारखे आहे, जे आतड्यांच्या 'कुजबुजण्या'चे डॉक्टरांना समजू शकेल अशा माहितीत रूपांतर करू शकते. 'आतड्यांबद्दल तुम्हाला किती माहिती आहे' या सदराच्या या अंकात, आम्ही तुम्हाला आतड्यांच्या आरोग्याच्या या 'दुभाष्या'ची ओळख करून देण्यास मदत करू.

१) जेव्हा आतड्यांना सूज येते, तेव्हा आपल्याला कोण सांगू शकेल?

अशी कल्पना करा: तुमच्या आतड्यांना जणू आग लागली आहे, पण तुम्ही ते पाहू किंवा स्पर्श करू शकत नाही — अतिसार आणि पोटदुखी यांसारख्या ‘अप्रत्यक्ष संकेतां’वरून तुम्ही फक्त अंदाज लावू शकता.

अशी कोणती पद्धत आहे का, जी आपल्याला थेट आणि वस्तुनिष्ठपणे सांगू शकेल की आतड्यांना सूज आली आहे की नाही? आणि ती सूज किती गंभीर आहे?

उत्तर आहे: होय. आणि ते तुमच्या स्टूलमध्येच लपलेले आहे.

जेव्हा आतड्यांमध्ये दाह होतो, तेव्हा 'आग विझवण्यासाठी' न्यूट्रोफिल्स मोठ्या संख्येने त्या ठिकाणी जमा होतात. या 'लढाई' दरम्यान, या पेशी एक प्रथिन स्रवतात —कॅलप्रोटेक्टिनते शौचावाटे शरीरातून बाहेर टाकले जाते आणि त्याची सांद्रता आतड्यांच्या सुजेची तीव्रता थेट दर्शवते.

2)कॅलप्रोटेक्टिनयाने वैद्यकीय लक्ष का वेधले आहे?

आधीकॅलप्रोटेक्टिनउदयास आले, डॉक्टर प्रामुख्याने रक्तातील निर्देशकांवर अवलंबून होते (जसे कीसीआरपीसूज तपासण्यासाठी (उदा. ESR, इत्यादी) वापरले जातात. परंतु या निर्देशकांमध्ये एक "गंभीर त्रुटी" आहे — त्यांच्यामध्ये आतड्यांसंबंधी विशिष्टतेचा अभाव असतो. दुसऱ्या शब्दांत सांगायचे झाल्यास, जर त्यांची पातळी वाढलेली असेल, तर ते शरीरात कुठेतरी सूज असल्याचे सूचित करू शकते, परंतु ती आतड्यांमध्येच असेल असे नाही.कॅलप्रोटेक्टिनवेगळे आहे. त्याचे अनेक “नैसर्गिक फायदे” आहेत:

एक गोष्ट:मल कॅलप्रोटेक्टिन चीनच्या दाहक आतड्यांच्या आजाराच्या निदान आणि उपचारासाठीच्या मार्गदर्शक तत्त्वांमध्ये याचा समावेश करण्यात आला आहे, ज्यामुळे ते वैद्यकीय व्यवहारात सामान्यपणे वापरले जाणारे एक बिन-आक्रमक बायोमार्कर बनले आहे.

३) हा “दुभाषी” आपल्याला काय करण्यास मदत करू शकतो?

च्या क्लिनिकल उपयोगमल कॅलप्रोटेक्टिन अधिकाधिक व्यापक होत आहेत, ज्यात प्रामुख्याने खालील बाबींचा समावेश आहे:

① आयबीडी आणि आयबीएस मधील फरक ओळखणे

हे कॅलप्रोटेक्टिनचे सर्वात मोठे वैशिष्ट्य आहे. इरिटेबल बाऊल सिंड्रोम (IBS) आणि इन्फ्लेमेटरी बाऊल डिसीज (IBD) यांची लक्षणे कधीकधी खूप सारखी असू शकतात — दोन्हीमुळे पोटदुखी, अतिसार आणि शौचाच्या सवयींमध्ये बदल होऊ शकतात. परंतु हे दोन्ही मुळात भिन्न आहेत: IBS हा एक कार्यात्मक विकार आहे, ज्यामध्ये आतड्यांमध्ये कोणतीही शारीरिक सूज नसते; तर IBD म्हणजे आतड्यांमधील प्रत्यक्ष सूज.

② रोगाच्या सक्रियतेचे मूल्यांकन करणे

ज्या रुग्णांना आधीच आयबीडीचे निदान झाले आहे,कॅलप्रोटेक्टिनडॉक्टरांना सांगू शकते: आजार सध्या सक्रिय अवस्थेत आहे की उपशमन अवस्थेत आहे? अभ्यासातून असे दिसून आले आहे की, विष्ठेतील कॅलप्रोटेक्टिनची पातळी आणि एंडोस्कोपीखाली दिसणारी आतड्यांची सूज यांची घनिष्ठ सांगड असते. हे मूल्य जितके जास्त, तितकी सूज अधिक गंभीर; या मूल्यातील घट हे डॉक्टरांना उपचारांच्या परिणामकारकतेचे मूल्यांकन करण्यासाठी एक संदर्भ निर्देशक म्हणून उपयोगी ठरू शकते.

③ परिणामकारकतेचे निरीक्षण करणे आणि पुनरावृत्तीचा अंदाज लावणे

आयबीडी हा एक दीर्घकालीन आजार आहे ज्यासाठी दीर्घकाळ व्यवस्थापनाची आवश्यकता असते.कॅलप्रोटेक्टिनहे एका 'पहरेकऱ्या'सारखे आहे. उपचारानंतर कॅलप्रोटेक्टिनमध्ये घट होणे हे उपचार प्रभावी असल्याचे सूचित करू शकते; जर रोगमुक्तीच्या अवस्थेत असलेल्या रुग्णामध्ये कॅलप्रोटेक्टिन वाढू लागले, तर ते आजार पुन्हा बळावण्याचे संभाव्य संकेत असू शकते, ज्यामुळे डॉक्टरांना उपचार योजनेत आगाऊ बदल करता येतो.

④ मुलांमधील आतड्यांच्या अस्वस्थतेच्या कारणाचा शोध घेणे

बालरोग्यांसाठी कॅलप्रोटेक्टिन चाचणी विशेषतः मौल्यवान आहे. यामुळे कार्यात्मक पोटदुखी आणि खरा दाहक आतडी रोग यांमधील फरक ओळखण्यास मदत होते, ज्यामुळे अनावश्यक आक्रमक चाचण्या टाळता येतात.

४) चाचणीच्या निकालांचा अर्थ कसा लावावा? त्या मूल्यांचा अर्थ काय आहे?

जेव्हा तुम्हाला चाचणी अहवाल मिळेल, तेव्हा तुम्हाला त्यात काही संख्यांची मालिका दिसू शकते. त्यांचा अर्थ काय आहे?

५) कोणाला शस्त्रक्रिया करण्याचा सल्ला दिला जातोकॅलप्रोटेक्टिन चाचणी?

तुम्हाला किंवा तुमच्या कुटुंबातील सदस्याला खालीलपैकी काही लक्षणे आढळल्यास, चाचणीची गरज आहे की नाही याबद्दल डॉक्टरांचा सल्ला घ्यावा अशी शिफारस केली जाते:

• चार आठवड्यांपेक्षा जास्त काळ न सुधारणारी दीर्घकालीन पोटदुखी किंवा अतिसार
• चिकट पदार्थ किंवा पू आणि रक्तासह शौच
• अकारण वजन घटणे किंवा ॲनिमिया
• आधीच आयबीडीचे निदान झाले असून आजाराच्या देखरेखीची गरज आहे.
• ज्या मुलांमध्ये वारंवार पोटदुखी किंवा वाढ खुंटणे यांसारखी लक्षणे दिसतात, त्यांच्यामध्ये शारीरिक आजारांची शक्यता नाकारण्यासाठी.
• कोलोरेक्टल कर्करोगासाठी उच्च जोखीम असलेल्या गटांसाठी पूरक तपासणी